// Νέος Ἑλληνισμός / ΙΣΛΑΜ / ΙΣΤΟΡΙΑ / Αρχές της ισλαμικής επέκτασης

Αρχές της ισλαμικής επέκτασης

Σελ: 1 2

Πολλὴ συζήτηση συνεχίζει νὰ προκαλεῖ τὸ φαινόμενο τῆς ἀραβικῆς ἐξάπλωσης ποὺ ἀρχίζει τὸν 7ο αἰώνα. Καταγράφοντας σχετικὲς ἐξηγητικὲς ἀπόπειρες ὁ Ζακυθηνὸς ἀναφέρει τὸν θρησκευτικὸ φανατισμὸ τῶν ἀράβων, πολεμικὲς ἀρετές, φυσικὴ ἀντοχὴ καὶ ἀνάγκη κινήσεως τοῦ νομάδος, ὑποτίμηση τῆς δύναμής τους ἀπὸ Βυζαντινοὺς καὶ Πέρσες, ἐξάντληση Βυζαντίου καὶ Περσίας ἀπὸ τοὺς μεταξύ των πολέμους, ἀνετοιμότητα τοῦ στρατοῦ τῆς Αἰγύπτου, διάσπαση τῆς βυζαντινῆς κρατικῆς ἑνότητας ἀπὸ τοὺς μεγαλογαιοκτήμονες, τὴν κακὴ διοίκηση, τοὺς ἐξωτερικοὺς καὶ ἐμφύλιους πολέμους τοῦ Βυζαντίου.

Ὁ Ζακυθηνὸς τὰ δέχεται ὅλα αὐτὰ ἀσυζητητί, ἀλλὰ προσθέτοντας ὅτι κυριώτερη αἰτία κατὰ τὴν γνώμη του ὑπῆρξε “τὸ ψυχικὸν σχίσμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐκδηλωθῆ εἰς τοὺς κόλπους τοῦ Ἑλληνορρωμαϊκοῦ κόσμου. Πανθομολογούμενον εἶναι ὅτι αἱ ἀποκοπεῖσαι ἐπαρχίαι συνεδέοντο διὰ χαλαρῶν δεσμῶν μετὰ τοῦ κορμοῦ τῆς Αὐτοκρατορίας. Αὐταὶ αἱ θρησκευτικαὶ ἀντιθέσεις ἦσαν ἐν τελευταίᾳ ἀναλύσει ἡ ἔκφρασις τῆς πνευματικῆς καὶ τῆς ψυχικῆς διαστάσεως μεταξὺ ἐπαρχίας καὶ κέντρου. Ὁ Νεστοριανισμὸς καὶ ὁ Μονοφυσιτισμὸς ἦσαν τὰ θρησκευτικὰ σύμβολα τῶν ἀναγεννωμένων ἐθνικισμῶν τῆς Ἀνατολῆς.”

Ὅμως τὸ “ψυχικὸν σχίσμα” ὑπῆρχε καὶ προηγουμένως. Δὲν θὰ τὸ περιέγραφα ὡς διάσταση μεταξὺ “ἐπαρχίας καὶ κέντρου”, ἐφόσον τέτοια διάκριση συμβαίνει σὲ πλῆθος περιπτώσεων χωρὶς νὰ προκαλεῖ ψυχικὴ διάσπαση, δὲν θὰ τὸ περιέγραφα οὔτε κἂν ὡς ἐθνικιστικό σχίσμα – ἀλλὰ πάντως, ἂν αὐτὸ εἶναι ἡ βάση τῆς διαφοροποιήσεως, χωρὶς τὴν ὁποία ἡ σύγκρουση ἀράβων καὶ ἑλληνορωμαϊκοῦ κόσμου ἁπλῶς δὲν θὰ εἶχε νόημα, ὅμως δὲν ἐξηγεῖ τὴν αἰφνίδια δύναμη καὶ ἀποτελεσματικότητα τῶν ἀράβων. Δὲν τὴν ἐξηγοῦν οὔτε τὰ περὶ καταρρεύσεως τοῦ διοικητικοῦ συστήματος, βυζαντινῆς ἀνετοιμότητος κλπ. Ἔχω κουραστεῖ νὰ ἀκούω γιὰ ἕνα Βυζάντιο σάπιο καὶ ἀνίκανο, ποὺ ὅμως κράτησε χίλια χρόνια! Ἂς θυμηθοῦμε ὅτι ἀκριβῶς τὴν περίοδο αὐτὴ τὸ Βυζάντιο κυριολεκτικὰ συνέτριψε τὴν ἀχανῆ δύναμη τῆς περσικῆς αὐτοκρατορίας. Ἂς θυμηθοῦμε ὅτι μόλις μερικὲς δεκαετίες πιὸ πρίν, τὸ ἴδιο αὐτὸ σάπιο καὶ παντελῶς ἀνίκανο Βυζάντιο, εἶχε ἐλευθερώσει τὶς δυτικὲς ἐπαρχίες ἀπὸ τοὺς Γερμανούς.

Ὁ πόλεμος μὲ τὴν Περσία σημαίνει ἀπώλειες καὶ ἐξάντληση τῶν δύο αὐτοκρατοριῶν (ἐπιχείρημα ποὺ ὀρθῶς ἐπικαλοῦνται ὁρισμένοι ἐρευνητές), ἀσφαλῶς ὅμως δὲν σημαίνει σάπιο διοικητικὸ μηχανισμό. Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά, ἡ ἐξάντληση Περσῶν καὶ Βυζαντινῶν δὲν ἐξηγεῖ γιατί τὸ Βυζάντιο δὲν μπόρεσε νὰ ἐπαναλάβει μὲ τοὺς ἄραβες, ἔστω πολὺ ἀργότερα, ὅσα εἶχε ἐπιτύχει ἐναντίον τῶν Περσῶν – αὐτό, τὸ σάπιο Βυζάντιο, ποὺ ὅμως κατόρθωσε τὴν ἀνάκτηση τῆς ΚΠόλεως τὸν 13ο αἰῶνα…