// Νέος Ἑλληνισμός / ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ / Γιάσπερς: οι δύο βεβαιότητες

Γιάσπερς: οι δύο βεβαιότητες

Λέει ὁ Γιάσπερς: “ἂν εἶμαι σίγουρος γιὰ τὸν κόσμο ὡς φαινόμενο, τότε εἶμαι ὁμοίως σίγουρος καὶ γιὰ τὸ αἰώνιο” (βλ. Γιάσπερς, Ἕνα μάθημα γιὰ τὸν θάνατο, σ. 12). Ἀκούγεται παράδοξο, ἐφόσον γνωρίζουμε ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι δὲν ἀμφιβάλλουν γιὰ τὸν ὑπάρχοντα κόσμο, κι ὅμως γιὰ τὴν αἰωνιότητα δὲν εἶναι βέβαιοι.

Μιὰ πρώτη ἐμπειρικὴ ἐπαλήθευση τοῦ Γιάσπερς ἔχουμε φεύγοντας ἀπὸ τὸ καθημερινό μας περιβάλλον, ὅπου τὰ φαινόμενα πιὸ εὔκολα ἀπατοῦν, καὶ προσέχοντας τὴν ἱστορία. Γιατὶ πράγματι ἐδῶ παρουσιάζεται μὲ καθαρότητα ἡ ἀπώλεια ὄχι μόνο τῆς βεβαιότητας, ἀλλὰ ἀκόμη καὶ τῆς πιθανότητας νὰ ὑπάρχει ὁ Θεὸς καὶ ἡ αἰωνιότητα, τὴν ὥρα ἀκριβῶς ποὺ ἀναδύεται ἕνα σύμπαν ὑπαρκτικὰ ἀβέβαιο – ἤδη τὴν ἐποχὴ τοῦ Σαίξπηρ, πολὺ πρὶν τὴ μοντέρνα φυσική. Παρομοίως στὴν μακρυνὴ (κάποτε) Ἀνατολὴ ὁ κόσμος μοιάζει μὲ ὄνειρο καὶ τὸ ἀνθρώπινο μέλλον ἐκτείνεται ἀνάμεσα στὴν ἀτέρμονη μετενσάρκωση καὶ στὴν ὑψηλὴ προσδοκία ὄχι τῆς αἰωνιότητας τοῦ Θεοῦ ἀλλὰ τῆς ἐκμηδένισης τοῦ ἑαυτοῦ.

Σύμφωνα μὲ τὸν Γιάσπερς, ἡ φιλοσοφικὴ κίνηση, στὸν βαθμὸ ποὺ κερδίζει σαφῆ εἰκόνα τοῦ κόσμου καὶ τοῦ ἑαυτοῦ, μᾶς ὁδηγεῖ στὴν ἐπίγνωση τοῦ κόσμου ὡς φυλακῆς, ἄρα μᾶς ὁδηγεῖ ἤδη ἔξω ἀπὸ τὴν φυλακή, ὑπὸ τὴν ἔννοια ὅτι ἐγκαθιστᾶ αὐτομάτως τὴν ἔξοδο αὐτὴ ὡς δυνατότητα. Ἐπίγνωση τοῦ ἔσω δὲν ὑπάρχει οὔτε νοεῖται χωρὶς ἐπίγνωση τοῦ ἔξω – τὸ ἕνα προϋποθέτει τὸ ἄλλο. Ἑπομένως δὲν μποροῦμε νὰ ἔχουμε ἀντίληψη τῆς ἐλευθερίας ὡς αἰωνιότητας, ἂν δὲν ἔχουμε ἀντίληψη τῆς παροδικότητας, φθαρτότητας καὶ θνητότητας ὡς ὑποδούλωσης. Κι ἐνῶ πράγματι ἡ ἐπιστήμη μας παλεύει σὰν τρελὴ νὰ κλείνει τὶς πληγὲς ποὺ ἀνοίγει ὁ χρόνος, ὅμως τὴν ὁριστικὴ καὶ βέβαιη ματαίωσή της, δηλαδὴ τὴν ἀνάγκη τοῦ θανάτου, δὲν τὴν ὑπολογίζει. Μὲ ἄλλα λόγια, κυκλοφορεῖ μέσα στὴν φυλακὴ συγυρίζοντας…

Πρβλ: Ἡ ἀθεϊστικὴ ‘ἐπιστήμη’