// Νέος Ἑλληνισμός / ΙΣΤΟΡΙΑ / Στα θεμέλια του Βυζαντίου

Στα θεμέλια του Βυζαντίου

Ὡς καὶ τὸ Ἅγιον Ρωμαϊκὸν Κράτος τοῦ Γερμανικοῦ Ἔθνους, οὕτω καὶ τὸ Βυζαντινὸν ὡρμήθη ἀπὸ τῆς Ρώμης, ἀπέβη δὲ ὁ χῶρος τῆς πολιτικῆς καὶ τῆς πνευματικῆς σταδιοδρομίας τοῦ μεσαιωνικοῦ Ἑλληνισμοῦ.

Μὲ τὸν ὁρισμὸ αὐτὸ ἀρχίζει τὴν ἱστορία του ὁ Ζακυθηνός, δηλαδὴ ἐκ προοιμίου ἐσφαλμένα. Ἄξιον ἀπορίας: γιατί στάθηκε τόσο ἀδύνατο νὰ νοιώσει ὁ εὐφυὴς καὶ πολυμαθὴς ἱστορικός μας ὅ,τι νοιώθει κάθε ἁπλὸς Ἕλληνας ζῶντας τὴν ἱστορία του;

Μόνο μέσα σὲ ἐφιάλτη θὰ μποροῦσε κανεὶς νὰ παρομοιάσει τὸ Βυζάντιο μὲ τὴν “Ἁγία Ρωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία τοῦ Γερμανικοῦ Ἔθνους”, καὶ μόνο μέσα σὲ ἐφιάλτη θὰ μποροῦσε κανεὶς νὰ ἀντιληφθεῖ τὸ κράτος ὡς χῶρο τῆς πνευματικῆς δημιουργίας τῶν βυζαντινῶν.

Δὲν θὰ προχωρήσω σὲ λεπτομέρειες, ἐφόσον οἱ λεπτομέρειες ἦταν καὶ στὸν Ζακυθηνὸ γνωστές, ἀλλὰ ὅμως δὲν τὸν βοήθησαν. Προφανῶς δὲν τὸν βοήθησε οὔτε κἂν ἡ γνώση τοῦ γεγονότος, ὅτι τὸ Βυζάντιο εἶναι ἡ ἁπλὴ (καλὴ ἢ κακὴ) συνέχεια τῆς ρωμαϊκῆς αὐτοκρατορίας, ἐνῶ ἡ ἁγία Γερμανία δὲν εἶναι παρὰ μιὰ παπογερμανικὴ καιροσκοπικὴ συμπαιγνία.

Προφανῶς οἱ λεπτομέρειες δὲν βοήθησαν τὸν ἱστορικό μας, οὔτε τὰ κραυγαλέα, οὔτε κἂν τὸ αἴσθημά του. Θὰ πρέπει γιὰ κάποιους λόγους ὅλα αὐτὰ νὰ ὑποχώρησαν - ἴσως γιὰ μιὰ ἰδεολογία. Ἂν μαντεύω σωστὰ ἐκ τῶν καρπῶν, θὰ πρέπει νὰ εὐθύνεται ὁ ἐθνικισμός. Ποιός Βυζαντινὸς θὰ ἀναγνώριζε τὸ ὅραμά του στὴν περιγραφὴ “τὸ Ἅγιον Ρωμαϊκὸν Κράτος τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους”;

Ὅπου κι ἂν διαφωνεῖ κανεὶς μὲ τὸν Ὀστρογκόρσκυ, ὅμως ἐδῶ εἶναι ἀκριβής: “ἡ ρωμαϊκὴ πολιτικὴ θεωρία, ὁ ἑλληνικὸς πολιτισμὸς καὶ ἡ χριστιανικὴ πίστη ἀποτελοῦν τὰ κύρια στοιχεῖα ποὺ καθώρισαν τὴν ἐξέλιξη τοῦ Βυζαντίου.”

Σημαντικὴ στὸν ὁρισμὸ τοῦ Ὀστρογκόρσκυ δὲν εἶναι μόνο ἡ ἀναγνώριση τῶν στοιχείων αὐτῶν, ἀλλὰ κυρίως ἡ ἀναγνώριση ὅτι ἀκριβῶς στὰ θεμέλια τοῦ Βυζαντίου δὲν ὑπάρχει ἐθνικιστικὴ μέριμνα, ἀλλὰ ἐπιδίωξη πολιτισμικῶν ἀγαθῶν τὰ ὁποῖα ἐθεωροῦντο ὡς (τουλάχιστον ἐν δυνάμει) ὑπερεθνικὰ / διεθνιστικά. Βυζάντιο σημαίνει ὑποχώρηση τοῦ ἑαυτοῦ καὶ ὑπηρεσία τοῦ ὁράματος Προόδου, Ἑνότητας καὶ Νοήματος.

Ὅτι ἔτσι δὲν γεννιόταν ἀπρόσωπη ἰδεολογία καὶ ἀπανθρωπιά, ὀφείλεται στὴν γνήσια χριστιανικὴ φύση τοῦ ὁράματος, ἀνύπαρκτη στὴν γερμανικὴ ματαιοδοξία, κακοποιημένη στὴν ρωμαιοκαθολικὴ παπαδοκρατία. Ἔτσι καὶ γιὰ τὴν ἄλλη περιγραφή, τὴν ὁποία προτείνει ὁ Ζακυθηνός (“Ἐκχριστιανισθὲν Ρωμαϊκὸν Κράτος τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους”), λέω ὅτι ἁπλὰ εἶναι τερατώδης.