// Νέος Ἑλληνισμός / ΙΣΤΟΡΙΑ / ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ / Το Βυζάντιο ως Πλατωνικό παράδειγμα

Το Βυζάντιο ως Πλατωνικό παράδειγμα

Εἴχαμε δεῖ τὸν ὁρισμὸ τοῦ Ὀστρογκόρσκυ γιὰ τὴν βυζαντινὴ οὐσία, ὅτι “ἡ ρωμαϊκὴ πολιτικὴ θεωρία, ὁ ἑλληνικὸς πολιτισμὸς καὶ ἡ χριστιανικὴ πίστη ἀποτελοῦν τὰ κύρια στοιχεῖα ποὺ καθώρισαν τὴν ἐξέλιξη τοῦ Βυζαντίου”, ὅπου σημαντικὴ δὲν εἶναι μόνο ἡ ἀκριβὴς ἀναγνώριση διαφόρων στοιχείων, ἀλλὰ κυρίως ἡ ἔστω ὑπόρρητη διαπίστωση ὅτι στὰ θεμέλια τῆς Χριστιανικῆς ἢ Νέας Ρώμης δὲν ὑπάρχει ἐθνικιστικὴ μέριμνα, ἀλλὰ ἐπιδίωξη πολιτισμικῶν ἀγαθῶν τὰ ὁποῖα ἐθεωροῦντο ὡς (τουλάχιστον ἐν δυνάμει) ὑπερεθνικὰ / διεθνιστικά. Ἡ ἐπισήμανση αὐτὴ ἀφορᾶ σὲ ὅσους νομίζουν ὅτι τὸ Βυζάντιο ὑπῆρξε μιὰ “ἑλληνικὴ” ὑπόθεση, γιατὶ βέβαια ὁ διεθνισμὸς δὲν εἶναι κάτι ποὺ ἀπουσιάζει ἀπὸ τὴν παλαιὰ Ρώμη.

Τί σημαίνει ὅμως ἡ σύνοδος τῶν στοιχείων αὐτῶν ποὺ καθορίζουν τὴν ἐξέλιξη τῆς Νέας Ρώμης; Μιὰ νύξη ὑπῆρχε καὶ πάλι στὸ προηγούμενο σημείωμα, στὴ διαπίστωση ὅτι Βυζάντιο σημαίνει ὑποχώρηση τοῦ ἑαυτοῦ καὶ ὑπηρεσία τοῦ ὁράματος προόδου σὲ Ἑνότητα καὶ Νόημα. Ἐφόσον ἡ Αὐτοκρατορία γιὰ πρώτη φορὰ ἀποκτᾶ μοναδικὴ θρησκεία στὴν ὁποία ἀφοσιώνεται, ὅλα τὰ ὑπόλοιπα τίθενται στὴν ταυτότητα καὶ σημασία τους μέσῳ τῆς ἀναφορᾶς τους στὸ Ἱερό, ὁπότε ὁ ρωμαϊκὸς νόμος ἀρχίζει νὰ ἐξανθρωπίζεται κρινόμενος ἀπὸ τὴν νέα πίστη, ὁ δὲ ἑλληνικὸς πολιτισμὸς καθαίρεται ἀπὸ τὰ εἰδωλολατρικά του στοιχεῖα. Ὁ Αὐτοκράτορας δὲν λατρεύεται ὡς Θεός, ἀλλὰ προσπαθεῖ νὰ εἶναι Εἰκόνα τοῦ Θεοῦ καὶ ὑπόδειγμα τοῦ Βυζαντινοῦ πολίτη, σὲ Οἰκουμένη εἰκόνα καὶ μίμηση τῆς ὑπερουράνιας Πολιτείας.

Τὸ Βυζάντιο κυβερνοῦν οἱ Ἀρετές, ὅπως προκύπτουν ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴ φιλοσοφία μέσα στὴν χριστιανικὴ πνευματικότητα. Ἡ σημασία τῆς πίστης ὡς κεντρικοῦ καὶ κυριαρχικὰ ἑνοποιοῦ στοιχείου τῆς Αὐτοκρατορίας θὰ μποροῦσε νὰ ὁδηγήσει στὸν ὁλοκληρωτισμό, ἂν οἱ ἴδιοι οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας δὲν εἶχαν θαυμάσει τὰ ἑλληνικὰ γράμματα, τὴν ἑλληνικὴ φιλοσοφία καὶ ποίηση, ἡ ὁποία κατέστη μόνιμο παιδαγωγικὸ ὄργανο στὴν Βυζαντινὴ Πολιτεία, δηλαδὴ στὴν ἱστορικὴ πραγμάτωση τῆς Πλατωνικῆς πολιτείας, ὅπως ὀρθότατα τὴν χαρακτήρισε ὁ Πιγανιόλ. Μελετῶντας τὴν Βυζαντινὴ ἱστορία καταλαβαίνουμε καλύτερα τὸν Πλάτωνα, καὶ ἀντιστρόφως.