Συμεών και Μότσαρτ

Ἐχοντας διαπιστώσει τὴν διάκριση μεταξὺ κοινωνίας καὶ ἰσορροπίας δυνάμεων, χρειάζεται νὰ σκεφτοῦμε γιατί δημιουργεῖ κοινωνία ὁ Συμεών, ἀλλὰ ὄχι ὁ Μότσαρτ. Προσέχοντας τὴν ἱστορία, εἴδαμε ὅτι αὐτὸ συμβαίνει, ὅμως δὲν μάθαμε ἀκόμη τὸν λόγο γιὰ τὸν ὁποῖο δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ συμβαίνει. Ἔχει σημασία ὁ λόγος, ὥστε ὅσοι διατηροῦμε ἔστω ἴχνος ἐλπίδας περὶ ἐνισχύσεως κοινωνίας διὰ τῶν Μότσαρτ, Γκαῖτε ἢ Ντοστογιέφσκυ, νὰ στραφοῦμε σὲ κάτι πιὸ πραγματικό, ἄν συνεχίζουμε νὰ θέλουμε κοινωνία, καὶ νὰ μή σπαταλᾶμε δυνάμεις εἰρωνικὰ σὲ ἄσχετους καὶ ἀντίθετους σκοπούς. Ἔχει σημασία ὁ λόγος, καὶ δὲν εἶναι δυσεύρευτος.

Ὁ Συμεὼν πραγματοποιεῖ τὴν κίνηση τοῦ Πλάτωνα, ἡ ὁποία, ὅπως ἔχουμε δεῖ, ὁρίζεται ἀπὸ δύο: ὁρμὴ γιὰ τὸ Ἀπόλυτο καὶ μέριμνα γιὰ τὴν Πόλη. Ὁ Μότσαρτ πραγματοποιεῖ τὴν οἰκεία του δύναμη γιὰ μουσικὴ ἀντίληψη καὶ σύνθεση. Ἀνάλογη τῆς διαφορᾶς αὐτῆς εἶναι ἡ διὰ τοῦ ἰδίου παραδείγματος διδαχή τους, ὥστε οἱ ἐμπνεόμενοι ἀπὸ τὸν Μότσαρτ - στὸ βάθος, ἐκεῖ ποὺ δὲν ἀκούγεται πιὰ ἡ μουσική, ἀλλὰ ἡ πιὸ πρώτη ἀρχή της - ἐξωθούμαστε νὰ ἀναπτύσσουμε τὶς οἰκεῖες δυνάμεις μας. Ἔτσι προκύπτει σειρὰ νέων δημιουργῶν ἐμπνεόμενων ἀπὸ τοὺς παλαιότερους, κι ἔτσι προκύπτει ἐπίσης ἡ ἀσυγκρίτως πολυπληθέστερη σειρὰ ὅσων οἱ οἰκεῖες δυνάμεις δὲν στρέφονται στὴν μουσικὴ ἢ τὴν ζωγραφική, ἀλλὰ σὲ κατώτερες ἐπιθυμίες: στὴν ἀρχὴ καὶ τῶν δύο τάξεων, τόσο τοῦ Μότσαρτ, ὅσο ἀκριβῶς καὶ τοῦ πιὸ ἀσύστολου μαζάνθρωπου, βρίσκεται ἡ ἀφοσίωση στὸ ἀτομικό – “ὅπως ὁ δοῦλος, ποὺ ἀγαπάει τὴν ὀμορφιὰ ἑνὸς μόνο παιδαρίου ἢ ὁποιουδήποτε ἀνθρώπου ἢ μιᾶς μόνο ἀσχολίας…”

Οἱ ἐξωραΐζοντες τὸν δυτικὸ ὑπερ-ατομικισμὸ διὰ τῆς ἐπικλήσεως στὴν ‘δημιουργικότητα’ καὶ τὴν ‘ἀτομικὴ πραγμάτωση’, μιλοῦν γιὰ ‘ὁμάδα’ ἐκεῖ ποὺ ὁ Πλάτων καὶ ὁ Συμεὼν ἀναγνωρίζουν κοινόν, πόλη, κοινωνία, καὶ μιλοῦν γιὰ ‘ἔξοδο ἀπὸ τὴν ὁμάδα’, χωρὶς ἀναφορὰ στὴν κοινὴ ἀρχὴ ποὺ ἐνδυναμώνει τόσο τὸν ὑψηλὸ δημιουργό, ὅσο καὶ τὸν (ἐπίσης ἐξερχόμενο ἀπὸ τὴν ‘ὁμάδα’) μαζάνθρωπο τοῦ αἰσχίστου εἴδους. Τὸ κάνουν αὐτό, εἰκάζω, εἴτε ἐπειδὴ δὲν καταλαβαίνουν ὅτι ἡ ἀρχὴ εἶναι κοινή, ὥστε μεγάλωμα τοῦ ἑνὸς σημαίνει κατ’ ἀνάγκην μεγάλωμα καὶ τοῦ ἄλλου, εἴτε ἐπειδὴ ἁπλῶς δὲν ἐνδιαφέρονται παρὰ μόνο γιὰ τὸν Μότσαρτ.

Ἂν θέλουμε τὸν Μότσαρτ, ὁ κόσμος νὰ χαλάσει!, τότε πράγματι χρειαζόμαστε τὸν δρόμο τῆς Δύσης, καὶ ὀφείλουμε νὰ ὑποστοῦμε ἐπίσης τὸν μαζάνθρωπο ποὺ φυτρώνει ἀπὸ τὴν ἴδια ρίζα, ἀπὸ τὴν ὁποία φυτρώνει καὶ ὁ Μότσαρτ. Ἀπὸ τὴν πάλη τῶν δύο προκύπτει ἡ ἐν γένει μετριότητα, τὴν ὁποία μερικοὶ θαυμάζουν, ἐκστατικοὶ ἀπὸ τοὺς καρποὺς τῶν καλῶν τεχνῶν καὶ τῆς ἐπιστημοτεχνικῆς. Καὶ εἶναι μετριότητα στὸ ἴδιο τὸ ὑψηλότερό της, ἐφόσον ὁ Μότσαρτ δέν πάει ὅπου πάει ὁ Συμεὼν ἢ ὁ Πλάτων, ἀλλὰ ἀπομένει σχεδὸν-ἄνθρωπος, ἂν θέλουμε νὰ εἴμαστε ἀκριβεῖς. Ἂν καὶ τελείως εὐνόητο, φοβᾶμαι ὅτι δὲν βλάπτει νὰ τονίσω πὼς μιλῶντας γιὰ Συμεὼν καὶ Πλάτωνα ὀφείλουμε νὰ ἐννοοῦμε ἑκατομμύρια ‘ἀνώνυμων’ μετόχων τοῦ ἰδίου κοινοῦ, οἱ ὁποῖοι καθόλου δὲν ὑστεροῦν ὡς πρὸς τὸ ὕψος ἀκριβῶς, ἀσχέτως ἂν δὲν διαθέτουν συγγραφικὰ χαρίσματα.

Λοιπόν, ὁ Μότσαρτ δὲν μπορεῖ νὰ δημιουργήσει κοινωνία, οὔτε ἐμεῖς δὲν μποροῦμε νὰ τὸν χρησιμοποιήσουμε, ἂν θέλουμε νὰ εὐνοήσουμε τὴν ὕπαρξη κοινωνίας, ἐπειδὴ δὲν ἐνδιαφέρεται νὰ τὸ κάνει, ἀλλὰ ἐπιζητεῖ, ἀντιθέτως, ὅ,τι ἐξ ὁρισμοῦ δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι κοινό. Στὴν ἀντίθετη ἀκριβῶς πλευρά, ὁ Πλάτων καὶ ὁ Συμεὼν εἶναι ταγμένοι σὲ ὁρμὴ καὶ μέριμνα ποὺ ἀφορᾶ σὲ ὅλους ἀπὸ τὴν ἀρχὴ ὣς τὸ τέλος, ἀπολύτως κοινὴ μαζὶ καὶ ἀπολύτως προσωπική, ἐν δυνάμει κοινὸ κτῆμα καὶ κοινὴ ἀπόβλεψη ἡ πιὸ μύχια μαζὶ καὶ κοινή μας, δηλαδὴ στὴν ἀγάπη γιὰ τὸν Θεὸ καὶ τὴν Πόλη - καὶ πρόκειται γιὰ τὴν ὑψηλότερη δυνατὴ ὁρμή, ὥστε καὶ τὴν μόνη ἱκανὴ νὰ μᾶς λυτρώσει ἀπὸ τὴν φανταχτερή μας πολυδύναμη μετριότητα.

Ἔτσι, ἐλπίζω, γίνεται ἀρκετὰ ἀντιληπτὸ γιατί ἡ κοινωνία ὡς τέτοια χρειάζεται τὴν Θρησκεία, καὶ γιατί, ὅσο πιὸ γνήσια ἡ πίστη καὶ ἡ θρησκεία, τόσο δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ καταργοῦνται οἱ ὁσοδήποτε θαυμαστὲς στὴν δική τους μέτρια τάξη δημιουργικότητες, εἴτε πρόκειται γιὰ ἐπιστημοτεχνικὲς εἴτε γιὰ καλλιτεχνικὲς δημιουργικότητες, ἀναγκαῖα στραμμένες ὅπως εἶναι πρὸς κάθε δυνατὴ κατεύθυνση, μεταξὺ τοῦ σχεδὸν-ἀνθρώπου καὶ τοῦ μαζανθρώπου ἐσαεὶ περιφερόμενες, ἀπ’ ὅπου προκύπτει ὁ Μότσαρτ ἀλλὰ καὶ ὁ Μάικλ Τζάκσον, ὁ Γκαῖτε ἀλλὰ καὶ ὁ Μαρκήσιος ντὲ Σάντ, ὁ Νεύτων ἀλλὰ καὶ ὁ Μὰρξ καὶ ὁ Φρόυντ καὶ ὁ Δαρβίνος. Δὲν συμβαίνει κάτι παράδοξο, οὔτε σχιζοφρένεια, ἀλλὰ φυσιολογικὴ καρποφορία μίας καὶ τῆς ἴδιας ρίζας, στὴν φύση τῆς ὁποίας εἶναι νὰ παράγει τὸ διάφορο καὶ νὰ ἐχθρεύεται τὸ κοινό.

Μετάδοσέ το