Οδός του Συμβιβασμού, και οδός της Κοινωνίας

Σελ: 1 2

Καλοπροαίρετα μερικοὶ ἐλπίζουν σὲ βελτιώσεις τῆς κοινωνίας μας διὰ καλλιτεχνικῶν ἐκδηλώσεων, κλπ., ἀγνοῶντας ὅτι ἂν βρισκόταν ἐκεῖ διέξοδος, θὰ εἶχε φανερωθεῖ πρὸ πολλοῦ, ἢ δὲν θὰ εἶχε κὰν προκύψει ἀδιέξοδο. Πρῶτο βῆμα γιὰ νὰ ἔχουμε ἔγκυρη εἰκόνα τῆς κατάστασης, εἶναι νὰ συνειδητοποιήσουμε πὼς ἡ σημερινὴ ἀποτυχία μας δὲν ὀφείλεται στὴν λιγώτερη ἐπαφὴ μὲ τὰ ἔργα τέχνης: ἡ ἀποτυχία μας εἶναι ἡ ἀποτυχία τοῦ Ὅμηρου, εἶναι ἡ ἀποτυχία τοῦ Αἰσχύλου καὶ τοῦ Καβάφη… – οἱ ἴδιοι αὐτοί, στοὺς ὁποίους μερικοὶ ἐλπίζουν γιὰ νὰ μᾶς ‘καλλιεργήσουν’ καὶ ‘ἐξυψώσουν’, οἱ ἴδιοι ἀπέτυχαν, ὥστε δὲν πρόκειται νὰ φθάσουμε σὲ ὑγεία ζητῶντας γιατρὸ ἐκεῖ ἀκριβῶς ὅπου ἡ ἀπουσία του ἔχει ἀποδειχθεῖ.

Ἔτσι καταλαβαίνουμε ταυτοχρόνως πόσο ἄστοχη καὶ μάταιη εἶναι ὅλη αὐτὴ ἡ ἀγωνία ποὺ ἔχουν ὁρισμένοι, ἂν θὰ διδάσκονται στὸ σχολεῖο καὶ τὸ πανεπιστήμιο τὰ ‘ἀνθρωπιστικὰ’ γράμματα ἢ ἂν θὰ ἀποκλεισθοῦν ἢ συρρικνωθοῦν ἀπὸ μιὰ ἐκπαίδευση ἐπαγγελματικῆς καὶ τεχνοκρατικῆς κατεύθυνσης. Ἡ μαζικὴ συνείδηση ἔχει ἐκδηλωθεῖ κυριαρχικώτερα στὶς δυτικὲς ἢ ἐκδυτικιζόμενες ‘κοινωνίες’, δηλαδὴ σὲ ἐκεῖνες ἀκριβῶς τὶς κοινωνίες ὅπου διαπιστώνεται ἀσυγκρίτως μεγαλύτερη ἀνάπτυξη πάσης φύσεως ‘ἀνθρωπιστικῶν’ συγγραφῶν καὶ καλῶν τεχνῶν. Νομίζω δὲν χρειάζεται νὰ ἐπιμείνω ἄλλο. Ἂν κάποιος ἐξακολουθεῖ νὰ μή καταλαβαίνει, ἂς ἀφήσει ἕνα σχόλιο καὶ ἐπανέρχομαι.

Τὸ φαινόμενο αὐτὸ ὑπεραναπτύξεως τῶν τεχνῶν παράλληλα μὲ τὴν ἄνοδο τοῦ μαζάνθρωπου κατανόησε πρῶτος ὁ Πλάτων, ὅπως εἴδαμε σὲ ἄλλο σημείωμα, καὶ μὲ διαύγεια, ὅπως πάντα χαρακτηριστική, τὸ περιέγραψε προειδοποιῶντας ἀναλόγως. Ἡ εἰδοποίηση δὲν μπόρεσε νὰ ἀνακόψει τὸν κατήφορο τῆς τότε ἑλληνικῆς ‘κοινωνίας’, ἡ ἀναγέννηση τῆς ὁποίας θὰ ἐρχόταν μόνο μὲ τὴν βάπτισή της, ὁπότε ἀρχίζει αὐθόρμητα καὶ φυσιολογικὰ ἐκπληκτικὸς προσανατολισμὸς μαζὶ καὶ μεταμόρφωση τῶν τεχνῶν πρὸς ἐκκλησιαστικὴ φύση καὶ λειτουργία. Χάρη στὸν προσανατολισμὸ αὐτό, μεταγενέστεροι διανοούμενοι-χωρὶς-νοῦ κατηγόρησαν τὸ Βυζάντιο γιὰ στειρότητα, κατάπνιξη τῶν δημιουργικῶν μας δυνάμεων, κτὅ. Ἡ ἱστορία ὅμως διδάσκει χωρὶς ἀμφιβολία, ὅτι ἂν θέλουμε ὁ χρόνος νὰ παράγει Καβάφηδες καὶ Σεφέρηδες ἀντὶ ἀσκητῶν, πατέρων καὶ ἁγιογράφων, θὰ καταβάλουμε ὡς τίμημα τὴν διάλυση τῆς κοινωνίας.