Τονική παράδοση και ατονική εξάντληση

Ὁ καλλιτέχνης ἐκφράζει τὴν ἐποχή του ἢ τὴν δημιουργεῖ; Καί τὰ δύο, ἐφόσον δὲν γίνεται νὰ δημιουργηθεῖ κάτι ἐκεῖ ποὺ θὰ ἦταν ἀδύνατη ἡ ἔκφρασή του – κανεὶς δὲν παραλαβαίνει ἀπροϋπόθετα τὸν κόσμο ἑνὸς καλλιτέχνη, οἱ δὲ προϋποθέσεις ἀνήκουν ὀργανικὰ στὸν πρὸς μετάδοση κόσμο. Ὁ καλλιτέχνης, στὸν βαθμὸ ποὺ ἀνήκει σὲ ἕνα κόσμο τὸν ὁποῖο μοιράζεται μὲ ἄλλους ἢ καὶ μὲ μιὰ ὁλόκληρη ἐποχή, ἐκφράζει μαζὶ καὶ δημιουργεῖ.

Λέγεται πὼς ἡ νέα μουσική, ἀτονικὴ ἢ σειριακή, ζήτησε “νέες σχέσεις ἀνάμεσα στὸν ἄνθρωπο καὶ τὸν κόσμο του”, καὶ ”ἄνοιξε νέες περιοχὲς αἰσθήματος”. Θἄλεγα ὅτι ἀνακάλυπτε μαζὶ καὶ δημιουργοῦσε, ἐξέφραζε μαζὶ καὶ προκαλοῦσε. Δὲν τὴν ἀντιμετωπίζω μὲ ἀποτροπιασμό, καὶ ἀκόμα τώρα χρειάζομαι τὰ ἔργα της (γιὰ νὰ φρεσκάρω τὰ αἰσθητήριά μου μᾶλλον, καὶ σπανίως, σὲ λίγα ἔργα, γιὰ νὰ ἀπολαύσω τὴν ἴδια), ὅμως εἶναι φανερό, ὅσο καὶ ἂν τὴν ἐκτιμάει κανείς, πὼς ἔχει ἐξαντληθεῖ. Ὅ,τι ὑπῆρχε νὰ ἐκφραστεῖ ἢ δημιουργηθεῖ μέσα της, ἔχει ἤδη συμβεῖ. Ἡ παραδοσιακὴ γλῶσσα χρειάστηκε αἰῶνες γιὰ νὰ φθάσει σὲ κορεσμό, ποὺ ἀκόμη δὲν εἶναι κἂν βέβαιος, ἐνῶ ἡ ἀτονικὴ ἢ σειριακὴ μέσα σὲ λίγες δεκαετίες ἐξαντλήθηκε πλήρως.

Δὲν εἶναι παράδοξο, γιατὶ ἐνῶ θεωρητικὰ ὡς γλῶσσα εἶναι ἱκανὴ νὰ παράγει πλῆθος ἔργων, οἱ μεταξύ τους διαφορὲς ἔχουν ἐξαιρετικὰ περιορισμένο ἀριθμὸ διακριτῶν ἀπὸ τὴν ἀνθρώπινη μνήμη μορφῶν, ὥστε ἀπὸ ἕνα σημεῖο καὶ μετά, σημεῖο τὸ ὁποῖο βρίσκεται πολὺ κοντὰ στὴν ἀρχή, ἀκοῦμε πλέον ἕνα καὶ τὸ ἴδιο ἔργο. Ὅσα ἐπιπλέον γράφονται, διαφέρουν στὴν παρτιτοῦρα ἀλλὰ ὄχι στὴν ἀκοή μας.

________

Σχετικές δημοσιεύσεις (αυτόματη επιλογή):

• Άνθη της μοντέρνας Εσθονικής μουσικής
• Όλα τα Πρωϊνά του Κόσμου – Μια ταινία του Αλαίν Κορνώ
• Η παγκοσμιοποίηση και ο Καραμπελιάς
• Ως προς τί “Νέος” ο Ελληνισμός;