// Νέος Ἑλληνισμός / ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ / ΙΣΤΟΡΙΑ / Θα ενωθεί ποτέ η Ευρώπη;

Θα ενωθεί ποτέ η Ευρώπη;

Ἡ οἰκονομικὴ κρίση δίνει ἀφορμὴ νὰ δοῦμε χαρακτηριστικὰ στὴν πράξη ὅ,τι ἴσως μοιάζει προσωρινὴ ἀδυναμία τῶν εὐρωπαϊκῶν λαῶν νὰ ἑνωθοῦν. Ἡ ἴδια ἡ ἀπόφαση γιὰ ἕνωση ἀλλὰ καὶ οἱ παγκόσμιες συνθῆκες ἀναδεικνύουν τὴν σχετικὴ πορεία χρήσιμη καὶ ἐπιθυμητή, — ὅμως εἶναι κἂν δυνατή ἡ ἕνωση;

Ἡ φύση τῆς εὐρωπαϊκῆς ‘ἕνωσης’ ὡς οἰκονομολογικῆς καὶ ἀποτρεπτικῆς τῶν εὐρωπαϊκῶν πολέμων συνεργασίας δὲν ἐπιτρέπει καμμιά αἰσιοδοξία. Ὑπάρχουν στὰ περισσότερα κράτη-μέλη πολιτικοὶ μὲ αἰσθήματα ἀλληλεγγύης, ἀκόμη καὶ μὲ συναίσθηση μιᾶς ἀνάγκης γιὰ συσπείρωση, ὅλων αὐτῶν ματαίων, ἐφόσον ἡ Εὐρωπαϊκὴ ‘Ἕνωση’ προβαίνει ὡς σχηματισμὸς σοβιετικοῦ στὴν οὐσία τύπου, προτάσσοντας ὠμὴ θέληση γιὰ δύναμη.

Στὴν ἴδια τὴν Σοβιετικὴ περίπτωση χρειάστηκε νὰ ἐπιστρατευθεῖ ἀκόμα καὶ ὁ πανσλαβισμός, σὲ μιὰ ἀπελπισμένη προσπάθεια γιὰ τὸ ἄψυχο νὰ ἀποκτήσει ἐπίφαση ζωῆς. Στὴν Εὐρώπη οὔτε κἂν αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατό — μᾶλλον τὸ ἀντίθετο: ριζικὲς διαφοροποιήσεις τοῦ παρελθόντος καὶ τῆς φύσεως τῶν εὐρωπαϊκῶν λαῶν θὰ εὐνοήσουν ἀνάπτυξη ἐθνικισμῶν, ρατσισμῶν, κτὁ., ἕως ὅτου ἡ ‘ἕνωση’ καταργηθεῖ, ἴσως ἐν μέσῳ καὶ συρράξεων καὶ δημιουργίας μερικότερων σχηματισμῶν.

Μιλοῦμε γιὰ ἰσλαμικὸ πρόβλημα τῆς Εὐρώπης, ἔχοντας ὑποτιμήσει τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ ἴδιοι προηγουμένως εἴμαστε πρόβλημα ὁ ἕνας γιὰ τὸν ἄλλο ἀνεξαρτήτως τοῦ Ἰσλάμ. Ψύχραιμα, ψυχρά, ἑρμηνεύοντας τὰ γεγονότα, καταλαβαίνουμε ὅτι δὲν ἔχει ἱκανὴ σημασία ἂν ὁ Γάλλος διαβάζει Γκαῖτε ἢ ὁ Γερμανὸς Φλωμπέρ, ἐφόσον οἱ ποιητὲς καὶ φιλόσοφοι τῆς Εὐρώπης, ὅταν δὲν τὴν ὑπονόμευσαν συστηματικά, συνήθως δὲν θέλησαν καὶ πάντως δὲν κατόρθωσαν νὰ ἐνισχύσουν θρησκευτικὴ συνείδηση μέσα στὸν ἴδιο τὸν ὁμόγλωσσο καθένας λαό τους. Ἀλήθεια, πιστεύουμε ὅτι εἶναι δυνατὸ νὰ ὑπάρξει Εὐρωπαϊκὴ Ἕνωση ἀνεξάρτητη ἀπὸ κάθε θρησκευτικὸ βίωμα καὶ ἀρνούμενη τὴν Χριστιανικὴ πίστη – τὸ ἴδιο τὸ θεμέλιο ὅλων τῶν εὐρωπαϊκῶν πολιτισμῶν;

Κάθε χώρα τῆς Εὐρώπης καὶ ἡ ἴδια ἡ ‘ἕνωσή’ μας φέραμε τὴν εὐρωπαϊκὴ συνείδηση σὲ ἀντίθεση εἴτε ἀδιαφορία γιὰ τὸ ἴδιο τὸ ὑψηλότερό της — ἀλλά, ὅπως εἰδοποιοῦσε ὁ Πλάτων, δὲν εἶναι δυνατὸ γιὰ τὴν συνείδηση νὰ ἔχει πραγματικὴ ἑνότητα, ὅταν βρίσκεται καθηλωμένη στὴν ὑπανάπτυξη, ἔστω καὶ χωρὶς νὰ φθάνει πάντα στὸν βαθμὸ τέλειας κατάπτωσης, ἔστω καὶ στολισμένη ὡς ‘αἰσθητική’, ‘ἀνθρωπιστική’, ‘φιλειρηνική’, ‘ἐπιστημονική’, ‘πολιτισμένη’, κλπ. Τί θὰ ἔφερε ἱκανοποίηση καὶ ἀκεραιότητα σὲ ψυχὴ παράλυτη γιὰ τὸ ἴδιο τὸ καλύτερό της;

Ἂν εἶναι ἀδύνατο λαὸς ποὺ ἀδιαφορεῖ γιὰ τὸ ἴδιο τὸ ὑψηλότερο, νὰ μεριμνᾶ γιὰ διάφορες ἀξίες καὶ γιὰ ἑνότητα πραγματικὴ μὲ τὸν διπλανό του ἢ μὲ τὸν ἴδιο τὸν ἑαυτό του, τὸ πρόβλημα τῆς Εὐρώπης στὴν ἀρχή του καὶ μέχρι τέλους εἶναι στὴν οὐσία πρόβλημα θρησκευτικό. Μερικοὶ τὸ καταλαβαίνουν αὐτό, καὶ ἐπενδύουν τὴν ἐλπίδα τους στὴν ἕνωση τῶν χριστιανικῶν ὁμολογιῶν. Γιὰ αἰτίες ποὺ ἔχω ἐξηγήσει ἀλλοῦ, ὁραματίζομαι τὴν πιὸ στενὴ δυνατὴ συνεργασία τῶν διαφόρων ὁμολογιῶν, μὲ συνειδητή καὶ ρητή ἀποφυγὴ τῆς ἕνωσης τῶν Ἐκκλησιῶν – ἀλλὰ πάντως, ὅποια παραλλαγὴ καὶ ἂν εὐνοεῖ κανείς, τὸ μέλλον τῆς Εὐρώπης ἀποδεικνύεται ἐξηρτημένο ἀπὸ τὶς Ἐκκλησίες κυρίως, ἂν ὄχι καὶ ἀποκλειστικῶς. Μὲ δεδομένη τὴν ταχύτητα τῶν ἱστορικῶν ἐξελίξεων, οἱ σχετικὲς κινήσεις τῶν Ἐκκλησιῶν χρειάζεται νὰ εἶναι κυριολεκτικὰ ἀστραπιαῖες, διαφορετικὰ τὸ μέλλον τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἕνωσης προβλέπεται βραχύτερο καὶ τῶν πλέον ἀπαισιόδοξων ἐκτιμήσεων.