// Νέος Ἑλληνισμός / ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / Σάλιντζερ (1919-2010)

Σάλιντζερ (1919-2010)

Οἱ περισσότεροι λογοτέχνες φαίνεται νὰ ἔχουν ἀποδεχθεῖ ὡς φυσικὴ μαζὶ καὶ ἀναγκαία κάποια διάκριση ἀνάμεσα στὶς ἐπιθυμίες τοῦ ἔργου τους καὶ στὴν καθημερινότητα: ὅσο ἂν ἀγάπησε ὁ Ντίκενς τὸν Ντέηβιντ Κόπερφηλντ, δὲν περίμενε νὰ τὸν συναντήσει σὲ κάθε γωνιὰ τοῦ Λονδίνου, ἀντιθέτως - ὅμως ἡ ἀντίθεση αὐτή, ὁσοδήποτε ὀδυνηρή, ἐκφραζόμενη ἄλλωστε καὶ στὸ ἴδιο τὸ ἔργο του, δὲν τὸν ἐξωθοῦσε σὲ πλήρη ἄρνηση τοῦ ἄμεσου καθημερινοῦ περιβάλλοντος. Δὲν πρέπει νὰ συμβαίνει τὸ ἴδιο μὲ τὸν Σάλιντζερ.

Τὸν ἐγκόσμιο ἀναχωρητισμὸ τοῦ Σάλιντζερ καταλαβαίνω μόνο ἢ κυρίως στὴν ὑπερβολική του ἐπιθυμία γιὰ τὰ πρόσωπα ποὺ ἀγάπησε στὸ ἔργο του, μή μπορῶντας νὰ ἀνεχθεῖ οὔτε ἐλάχιστα τὴν ἀπουσία τους ἀπὸ γύρω του καὶ τὸ ἐξίσου κακό, τὴν πυκνότατη ‘παρουσία’ τῶν ἄσχετων.

Τὸ γεγονὸς αὐτό, ἂν πράγματι συνέβη, θὰ πρέπει νὰ εἶχε καθοριστικὴ βαρύτητα γιὰ τὴν δημιουργικότητά του, τὴν ὁποία δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ ἐπηρέαζε ἀνασταλτικά. Γι’ αὐτὸ δὲν περιμένω νὰ εὑρεθοῦν στὸ δωμάτιό του τὰ 1000 + 1 ἀριστουργήματα ποὺ ὑποτίθεται ὅτι συνέθετε κρυφὰ ὅλα αὐτὰ τὰ χρόνια.

Ὁ Σάλιντζερ δὲν ἦταν καλλιτέχνης. Χρησιμοποίησε τὰ σχετικὰ χαρίσματά του γιὰ νὰ σκεφτεῖ καὶ νὰ συνειδητοποιήσει ὅσο εἶναι δυνατὸ τὰ βιώματά του - ὅμως στὴν ψυχή του προτεραιότητα ἀπόλυτης διαφορᾶς εἶχε ἡ ζωὴ ποὺ θαύμαζε, ὄχι ἡ τεχνητὴ ἀπεικόνισή της, τὴν ὁποία ἦταν ἕτοιμος νὰ διακόψει ὁποτεδήποτε, ἀρκεῖ νὰ εἶχε τὴν ζωὴ αὐτὴ ἐνώπιόν του μὲ σάρκα καὶ ὀστά, εἴτε ἐπειδὴ ἀκριβῶς δὲν μποροῦσε νὰ τὴν ἔχει, καὶ μάλιστα ὅταν τὸ ἔργο του ἔφθασε στὸ σημεῖο νὰ τοῦ προσφέρει τὶς ἐπιγνώσεις ποὺ εἶχε ἀνάγκη γιὰ νὰ κρατήσει μὲ ὅλες τὶς δυνάμεις ἐντός του αὐτὸ ποὺ ἔλειπε ἀπὸ γύρω του.

Αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι εἶχε ἑκατὸ ἰδέες γιὰ μυθιστορήματα, διηγήματα καὶ ποιήματα, τὶς ὁποῖες προσπέρασε ἀδιάφορα. Τὸ ἀντίθετο εἶναι πιὸ πιθανό, ἀλλὰ ὅ,τι ἀπερίσκεπτα θὰ ὀνόμαζε κανεὶς ‘στειρότητα’, ὅπως λέγεται συχνὰ γιὰ διάφορους, ὅτι ‘στέρεψαν’, ἔδωσαν ὅ,τι εἶχαν νὰ δώσουν, κλπ., στὴν περίπτωση τοῦ Σάλιντζερ δὲν μπορεῖ νὰ εἰπωθεῖ, γιατὶ αὐτὸς δὲν ἐνδιαφερόταν νὰ γράψει τὰ μυριάδες ἀριστουργήματα. Λαχταροῦσε νὰ συναντάει τὸν Χόλντεν Κώλφηλντ καὶ τὴν οἰκογένεια Γκλὰς ζωντανούς, ὄχι στὶς ἐπινοήσεις μιᾶς τέχνης ποὺ εἶχε πιὰ ἐξαντλήσει τὴν προσωπικὴ γιὰ τὸν ἴδιο σημασία καὶ χρησιμότητά της, ὥστε καὶ ὁ ἀναχωρητισμός του θὰ πρέπει νὰ συνέβαινε μέσα σὲ ὀδύνη, τὴν ὁποία δὲν μείωνε, ἔστω νοσηρά, ἡ ἀποστροφή του γιὰ τὸν περίγυρο, ἀλλὰ ἀντιθέτως τὴν προφύλασσε καὶ τὴν ἐπέτεινε.

Ἀκριβῶς ἐπειδὴ τὸ ἔργο του εἶχε κυρίως τὴν σημασία ποὺ ὑπάρχει ὅταν κάποιος συνομιλεῖ μὲ τὸν ἑαυτό του, σὰν νὰ μονολογεῖ, γιὰ νὰ ἀκούσει τὶς σκέψεις του καὶ νὰ τὶς καταλάβει πιὸ διαφορετικά, θἄλεγα ὅτι ὄχι μόνο δὲν σκόπευε σὲ ἀτέρμονη παραγωγή, ἀλλὰ ὅτι δὲν ἀποκλείεται καὶ νὰ μετάνοιωσε γιὰ τὶς λίγες αὐτὲς δημοσιεύσεις, ὅπως μετανοιώνει κανεὶς γιὰ σφάλματα μιᾶς ἀνώριμης ἡλικίας. Σύμφωνα μὲ τὴν ποιότητα τῆς συνείδησής του, ὅπως βέβαια τὴν ἀντιλαμβάνομαι, ἡ ἀνάγνωση τοῦ ἔργου του ἰσοδυναμοῦσε μὲ παραβίαση τῆς προσωπικῆς του ζωῆς, καὶ μὲ προσωπικὸ ἄγριο βιασμό του, ὅποτε ἡ ἀνάγνωση ἦταν κακή.

Ἔφυγε στὰ 91 χρόνια του, κι ἂν ἔζησε ὅπως πιστεύω ὅτι ἔζησε, ἐκεῖ ποὺ τὰ πρωτοσέλιδα βλέπουν διάσημο συγγραφέα μὲ πλῆθος ἀπὸ ἰδιοτροπίες, αὐτὸ ποὺ πραγματικὰ ὑπάρχει εἶναι ἕνα πολὺ ἀργὸ μαρτύριο.

Μετάδοσέ το