// Νέος Ἑλληνισμός / ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ / Η πλατωνική Πολιτεία του Βυζαντίου, κι εμείς

Η πλατωνική Πολιτεία του Βυζαντίου, κι εμείς

Οἱ σημερινές μας δημοκρατίες, φιλελεύθερες ὀλιγαρχίες, ὅπως τὶς καταλάβαινε ἡ ἐμμονὴ τοῦ Καστοριάδη στὶς διαδρομὲς τῆς ἐξουσίας, πλουραλιστικὲς μαζοκρατίες, ὅπως τὶς καταλαβαίνουμε ἐπικεντρώνοντας στὴν συνείδησή τους, ὡς συστήματα νομῆς τῆς ἐξουσίας δὲν φαίνεται νὰ ἀπέχουν πάρα πολὺ οὔτε ἀπὸ τὴν βυζαντινὴ διακυβέρνηση, οὔτε ἀπὸ τὴν πλατωνικὴ ἰδέα της – μὲ τὴν διαφορά, κάθε ἄλλο ἀπὸ ἀσήμαντη ἢ δευτερεύουσα, ὅτι σὲ μᾶς τὴν ἐξουσία δὲν ἔχει τὸ σοφὸν στὴν κοινὴ ἱερὴ ἐπίγνωση κάθε πολίτη, ἀλλὰ ἡ ἐπιστημοτεχνικὴ τῆς μαζικῆς συνείδησης, ὁπότε ἡ ἀρχὴ βρίσκεται στὴν ἐξωτερικότητα καὶ ὁ αὐταρχισμὸς ἐγκαθίσταται ἐπὶ κάθε ἀτόμου ἀτομικὸς καὶ ἀμετακίνητος, οἱ δὲ πολιτικοί, πολὺ πέρα ἀπὸ κάθε ἀνάγκη περιστασιακῆς δημαγωγίας, ὄχι μόνο δὲν διακρίνονται γιὰ σοφία, ἀλλὰ χρειάζεται νὰ ἀνταλλάζουν καὶ τὴν πιὸ στοιχειώδη ἀνθρώπινη φύση τους, ἂν ἐπιμένουν νὰ διατηροῦν τὴν ἐξουσία ποὺ τοὺς ἀναλογεῖ, ἀπ’ ὅπου ἐξηγεῖται ἡ ἀδιαφορία ἢ καὶ περιφρόνηση μὲ τὴν ὁποία τοὺς ἀντιμετωπίζει ὁ λαὸς κάθε χώρας, ἀνεξαρτήτως τῶν ἐπιτευγμάτων ἢ ἀποτυχιῶν τους.

Δὲν ὑπολογίζω ὅτι ὁ Μανουὴλ Β’ Παλαιολόγος κληροδότησε ἔργα ἰσάξια μεγάλων Πατέρων. Ἂν καὶ δὲν πρόκειται γιὰ ἁπλὴ ἐξαίρεση, ἂς τὸ δοῦμε ἔτσι πρὸς τὸ παρόν, κι αὐτὸ καὶ ἄλλα παρόμοια, ὅπως τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ Ἰουστινιανὸς εἶχε τὴν βάσιμη αὐτοπεποίθηση νὰ συνεισφέρει σὲ φιλοσοφικὰ καὶ θεολογικὰ ζητήματα. Χαρακτηριστικὸ τῆς βυζαντινῆς περιόδου κανονικό, ἀνεξάρτητο ἀπὸ τὸ μέγεθος κάθε ἡγέτη καὶ ὅλες τὶς ἐξαιρέσεις, εἶναι τὸ αὐτονόητο ἀνύπαρκτο σήμερα: ἀπὸ τὶς πρῶτες γερὲς ἀφυπνίσεις τῆς κριτικῆς συνείδησης, τὸν καιρὸ τῆς ἐφηβείας, μέχρι ἀναχωρήσεως ἀπὸ τὴν ἐξουσία, ὁ βίος τους δὲν κυριευόταν ἀπὸ τὴν πολιτική. Ἂς σημειωθεῖ ὅτι, μιλῶντας γιὰ κανονικότητα, δὲν ἐννοοῦμε ὅ,τι συμβαίνει συνήθως, ἀλλὰ εἴτε συνήθως εἴτε σπανίως, πάντως σὲ συμφωνία μὲ τὴν κοινὴ συνείδηση τῶν πολιτῶν ἢ ἀλλοιῶς πνευματικότητα τῆς κοινωνίας.

Πῶς θὰ εἶχαν ψυχὴ οἱ σημερινοὶ πολιτικοί μας, ὅταν ἤδη ἀπὸ μικροὶ τὴν ξερρίζωσαν; Ἂς μή σκεφτοῦμε τὰ φυσιολογικὰ παιδιά, ἐρχόμενα στὴν νέα ἡλικία τους ζητῶντας νόημα καὶ ἀξία, παιδιὰ ποὺ κανονικά δὲν ἀνήκουν στὴν ‘κοινωνία’ μας. Ἂς σκεφτοῦμε ἔστω τὰ δικά μας μεταλλαγμένα, στὰ 14 ἀγωνιῶντας γιὰ ἐπάγγελμα καὶ σύνταξη. Ἀκόμη κι αὐτά, τουλάχιστον ἔχουν κάποια συστολὴ καὶ αὐτοσυγκέντρωση. Ἀλλὰ ὁ πολιτικὸς προέρχεται ἀπὸ κομματικὲς ὀργανώσεις, ἤδη νεαρὸς μαθαίνοντας ὡς σπουδαῖο νὰ σκορπίζεται σὲ δῆθεν συσκέψεις, πιθηκοειδεῖς καθοδηγήσεις, δημόσιες σχέσεις, κτὅ, διαρκῶς προχωρῶντας σὲ περισσότερα τέτοια, σὲ πορεία ποὺ τὸν θέλει, καὶ μόνο ἔτσι τὸν χρειάζεται, ἄδειο ἀπὸ τὸ ἐλάχιστο ἴχνος ἐσωτερικότητας. Ἑπομένως, κάθε πολιτικὸς εἶναι ἔνοχος ἀπανθρωπιᾶς, μέχρι νὰ ἀποδειχθεῖ τὸ ἀντίθετο, τὸ ὁποῖο σπανίως ἀποδεικνύεται, κι ἔτσι βρίσκουμε σ’ αὐτοὺς κάτι πιὸ ἀποκρουστικὸ ἀπὸ μᾶς, ὥστε καὶ εὐκαιρία νοσηρῆς ἀντοχῆς τῆς δικῆς μας ἔκπτωσης, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία προέρχονται οἱ πολιτικοί μας.