// Νέος Ἑλληνισμός / ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ / Σημασίες καὶ σκάνδαλα της πλατωνικής Πολιτείας

Σημασίες καὶ σκάνδαλα της πλατωνικής Πολιτείας

Ἄχαρη ἡ σκληρότητα πρὸς ἀφελεῖς ἐφευρέτες αὐταρχισμῶν τῆς πλατωνικῆς Πολιτείας, ὅταν διανοούμενοι ἰδιαιτέρως εὐφυεῖς, ὅπως ὁ Κὰρλ Πόππερ, δὲν διέφυγαν τὸν κίνδυνο. Πρόβλημα δημιουργεῖ ἀκριβῶς ἡ ἀνεπάρκεια τῆς εὐφυΐας, ὅταν ζητούμενο εἶναι προηγουμένως ἡ βιωματικὴ μετοχὴ στὸν ἀρχαῖο ἑλληνικὸ κόσμο, κι ἔπειτα, σὲ ὅλους τοὺς βαθμοὺς τῆς ἔρευνας, συνεχὴς αὐτοσυγκράτηση στὴν μεγάλη εἰκόνα, ποὺ σημαίνει ἐπίσης νὰ μήν ἐρευνᾶμε τὴν Πολιτεία ὡς ἐὰν ἐπρόκειτο γιὰ τὸ μόνο, ἀλλὰ ὑπὸ τὸ φῶς καὶ τῶν ὑπολοίπων ἔργων τοῦ Πλάτωνα, ἀπ’ ὅπου συνάγεται ἀναμφίβολος ὁ συμβολικὸς χαρακτήρας της.

Διαβάζοντας γιὰ διάφορες ὑπερεξουσίες τοῦ κράτους, ἀποφεύγουμε τὴν παρανόηση στὴν ὁποία μᾶς ἐξωθοῦν τὰ βιώματα ἀπὸ σταλινικὰ καὶ χιτλερικὰ δικά μας δημιουργήματα, μὲ τὴν βοήθεια τῶν συμφραζομένων τῆς Πολιτείας καὶ ὅλων τῶν ἔργων τοῦ Πλάτωνα καὶ αὐτῶν ἐνταγμένων στὸ συμβολικὸ σύμπαν τῶν ἀρχαίων καταλαβαίνοντας ὅτι τὸ σχῆμα αὐτὸ σημαίνει κοινωνία ποὺ ἀρνεῖται νὰ ὑποταγεῖ σὲ ὁτιδήποτε, ἐκτὸς ἀπὸ τὴν ἴδια τὴν κοινὴ συνείδηση θείας προελεύσεως ὅλων, ὅπου ἀναγνωρίζεται ἐπιμέριση χαρισμάτων, μὲ τὴν κοινωνία νὰ οἰκειοποιεῖται τὰ προσωπικὰ χαρίσματα καθενὸς συναρμόζοντάς τα φυσιολογικὰ καὶ φυσιολογικῶς ἀπαράβατα, ὁπότε πράγματι ἐξορίζεται ἡ ὕβρις. Ἀλλοίμονο ἂν διαβάζουμε τὸν Πλάτωνα ὅπως διαβάζουμε τὸν Μάρξ.

Στὴν βάση αὐτὴ μπορεῖ κανεὶς νὰ σκεφτεῖ ὁποιοδήποτε σημεῖο τῆς Πολιτείας καὶ νὰ φθάσει σὲ ἔγκυρα καὶ κάθε ἄλλο ἀπὸ σκανδαλώδη συμπεράσματα. Γιὰ παράδειγμα, στὴν κοινοκτημοσύνη τῶν παιδιῶν δὲν ὑπονοεῖται οὔτε προτείνεται γενιτσαρικοῦ τύπου παιδομάζωμα ἢ παιδοποιΐα, δὲν ὑπονοεῖται καμμιά ὀργανωτικὴ τῆς πολιτείας ἄμεση πρακτικὴ προτροπή, ἀλλὰ ἡ ἐπιφάνεια τῆς πράξης ὑπάρχει μόνο γιὰ νὰ συμβολίσει τὴν ἐντολὴ ποὺ δίνει τὸ ἴδιο τὸ κοινόν, ἡ ἱερὴ συνείδηση τῆς κοινωνίας, νὰ ὑπερβαίνεται ἡ μικρότητα καὶ ἡ παράνοια, ὅπου ὀφείλεται ἡ ὑπεροχικὴ φροντίδα γιὰ ἕνα παιδὶ ποὺ νομίζουμε δικό μας καὶ σημαντικό, ἐνῶ οὔτε δικό μας δὲν εἶναι πράγματι, οὔτε ὡς δικό μας περισσότερο σημαντικὸ ἀπὸ τὰ παιδιὰ τῶν ἄλλων.

Παράδειγμα ἀναδύσεως τοῦ κοινοῦ στὴν πράξη μποροῦμε νὰ σκεφτοῦμε στὴν χριστιανικὴ κοινωνία, ὅπου ἡ κοινοκτημοσύνη γιὰ τὴν ὁποία μιλάει ὁ Πλάτων ἐφαρμόζεται ὡς εἴσοδος τῶν νεόνυμφων στὴν εὐρύτερη Ἐκκλησία, μὲ τὴν ἀντίστοιχη σημασία τοῦ πνευματικοῦ πατέρα, κλπ. Δὲν εἶναι ἑπομένως δύσκολο νὰ καταλάβουμε ὅτι ὁ Πλάτων, μὲ τὸ συγκεκριμένο ὑπόδειγμα, ἁπλῶς ἐξηγεῖ ὅτι ὅσο περισσότερο ἡ κοινωνία προκόβει πνευματικά, τόσο περισσότερο ὑπερβαίνει τὰ ἐγωϊστικὰ καὶ μικρονοϊκὰ κίνητρα μὲ τὸν ἰσχυρότερο δυνατὸ τρόπο, ἐλεύθερα πάντοτε καὶ αὐθόρμητα, ἐφόσον καθοδηγούμενη ἀπὸ τὸ σοφόν τῆς κοινῆς της συνείδησης.

Ὁσοδήποτε ὀρθό, ἀποκατεστημένο στὴν ἀρχικὴ σημασία του, δὲν παύει νὰ μοιάζει οὐτοπικὸ τὸ αἴτημα τῆς πλατωνικῆς Πολιτείας – καὶ ὅμως: εἶναι ὅ,τι συνέβη στὸ Βυζάντιο ἐπὶ χίλια ἔτη δίχως ὁλοκληρωτισμούς, οἱ ὁποῖοι, ἂν ὑπῆρχαν, θὰ εἶχαν ἐκμηδενίσει τὴν Αὐτοκρατορία πολὺ πρὶν εἰσβάλουν Ἄραβες, Πέρσες, Σλάβοι, Φράγκοι καὶ Ὀθωμανοί.

Συνέχεια: Ἡ πλατωνικὴ Πολιτεία τοῦ Βυζαντίου, κι ἐμεῖς