// Νέος Ἑλληνισμός / ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ / ΠΑΙΔΕΙΑ / Οι Μορφές και ο Ρίλκε

Οι Μορφές και ο Ρίλκε

Σελ: 1 2

Κάθε ποιητὴς ἀγάπησε τὶς μορφές, καὶ ποιός περισσότερο ἀπὸ τὸν Ρίλκε; Βλέποντας τὰ πράγματα – ὅσα καθημερινὰ καὶ φτωχά, ὅσα ἔνδοξα, τὰ ἁπτὰ ὅσο καὶ τὶς ἔννοιες – γέμιζε μὲ τὴν φλόγα του ὅλα ὣς τὸ βάθος του καὶ τὰ δημιουργοῦσε ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τόσο φυσικά, ὅσο δὲν εἶχαν ὑπάρξει ποτὲ ἀπὸ μόνα τους. Γι’ αὐτὸ στάθηκα μὲ ἀπορία, μήπως καταλάβω τὸν ὕμνο του στὴν ἀπουσία τῶν μορφῶν, ὅταν ἄκουσα νὰ λέει, «Ἐσύ σκοτάδι, ποὺ ἀπὸ σένα ἔρχομαι, σ’ ἀγαπῶ περισσότερο κι ἀπὸ τὴ φλόγα».

Ἡ προσφώνηση λειτουργεῖ ὡς ἐπιφώνημα ὑμνητικά, ταυτόχρονα συγκεντρώνοντας τὴν προσοχὴ στὴν σκοτεινότητα ὅπως σὲ σημεῖο, καὶ αὐτὸ ἀνεξάρτητο, κλεισμένο στὸν ἑαυτό του – ὄχι διαθέσιμο στὸν ὁσοδήποτε μεγάλο ἔρωτα. Ἡ προέλευση δὲν φαίνεται νὰ σημαίνει γέννηση, ὅπως δείχνει ὄχι μόνο τὸ ὑποκείμενό της ἀλλὰ καὶ ἡ ἀναγωγὴ στὸ ἀφηρημένο (Dunkelheit σημαίνει τὸ σκοτάδι ὡς σκοτεινότητα), καὶ ἡ ἴδια ἡ κλειστότητα τοῦ σκοταδιοῦ στὸν ἑαυτό του. Τὸ σκοτάδι δὲν εἶναι ‘γεννήτορας’, ἂν καὶ περιέχει μιὰ σημασία προέλευσης.

Στὴν φλόγα ὅμως δὲν ὑπάρχει ἀφαίρεση (ἂς ποῦμε, φωτεινότητα), ἀντιθέτως. Ἀντὶ γιὰ φῶς ἔστω, ὅπου κάτι γενικὸ συνεχίζει νὰ διατηρεῖται, ὁ Ρίλκε ἐπιλέγει τὸ ἀπολύτως συγκεκριμμένο, μιὰ φλόγα: ζωγραφίζοντας τὸ συγκεκριμμένο στὴν φλόγα, ἐπιτείνει τὴν σκοτεινότητα στὴν ἀφαίρεση, ἡ ὁποία ὅμως προηγεῖται, ὥστε δὲν εἶναι κἂν ἀφαίρεση, ἀλλὰ ‘κάτι’ ποὺ ἐκτείνεται ἐσωστρεφῶς πρὶν ἀκόμη ὑπάρξει τὸ ὄν ὡς τέτοιο, καὶ πέρα ἀπὸ αὐτό.

Ἡ φλόγα, λέει ὁ Ρίλκε, «εἶναι τοῦ κόσμου σύνορο, / μιᾶς καὶ φωτίζει / γιὰ κάποιο κύκλο, / ποὺ ἔξω ἀπ’ αὐτὸν κάθε ὂν τελείως ἀγνοῶ». Ὅμως, τὴν ἀγάπη αὐτὴ ἐπικαλεῖται ὡς δείκτη γιὰ νὰ εἰκάσουμε τί ἀποσπάει τὴν προσοχή του ἀκόμα περισσότερο: χωρὶς τὴν φλόγα τῆς φανέρωσής τους θὰ τὰ ἀγνοούσαμε ὅλα, «μὰ τὸ σκοτάδι κρατάει τὰ πάντα μέσα του: / μορφὲς καὶ φλόγες, ζῶα κι ἐμέ, / ὅλα ὅπως ἔρχονται, / ἀνθρώπους καὶ δυνάμεις».