// Νέος Ἑλληνισμός / ΙΣΤΟΡΙΑ / ΠΑΙΔΕΙΑ / Ο Luttwak και το κακό μας το χάλι

Ο Luttwak και το κακό μας το χάλι

Ὁ EdwardLuttwak εἶναι ἱστορικὸς μὲ εἰδίκευση σὲ ζητήματα πολεμικῆς στρατηγικῆς, ἔχοντας ἐργασθεῖ ἐπίσης ὡς σύμβουλος ἀμύνης τῶν ΗΠΑ. Στὸ πρόσφατο βιβλίο του μὲ θέμα τὸ Βυζάντιο (Ἡ Μεγάλη Στρατηγικὴ τῆς Βυζαντινῆς Αὐτοκρατορίας) ὁ Λούτουακ θέτει ἕνα ἐρώτημα ὄχι πρωτοφανὲς ἀλλὰ πάντοτε ἐνδιαφέρον: πῶς μπόρεσε ἡ Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία νὰ διαρκέσει τόσο πολύ (ἡ ἀρχαία Ρώμη δὲν εἶχε οὔτε τὴν μισὴ διάρκεια), μολονότι περικυκλωμένη ἀπὸ ἐχθρούς, συχνότατα πιὸ ἰσχυρούς, καὶ ὑφιστάμενη διαρκῶς ἐπιθέσεις.

Ἡ ἐξήγησή του εἶναι, πολὺ συνοπτικά, ὅτι ἡ μακροβιότητα τῆς Αὐτοκρατορίας ὀφείλεται κυρίως στὶς στρατηγικὲς ἱκανότητες τῶν Βυζαντινῶν, ὅπου συνδυαζόταν πληροφόρηση/ἀνάλυση, διπλωματία, ἀνοιχτὸ μυαλὸ καὶ στρατιωτικὴ ἰσχύς, καὶ στὸν ὑψηλὸ πολιτισμό τους, ὁ ὁποῖος ἐξασφάλιζε κοινωνικὴ συνοχὴ καὶ φρόνημα. Δὲν θὰ ἐπεκταθῶ, ἐφόσον μπορεῖ κανείς, ἂν γνωρίζει ἀγγλικά, νὰ διαβάσει τὸ βιβλίο, εἴτε καὶ νὰ ἀκούσει τὸν ἴδιο σὲ συνέντευξη, ὅπου παρουσιάζει τὶς θέσεις του μὲ ἀρκετὲς λεπτομέρειες.

Ἐδῶ θὰ ἤθελα νὰ ἀπομονώσω μιὰ φράση ἀπὸ τὴν συνέντευξη. Ἀναφερόμενος στὴν σχέση τῶν Βυζαντινῶν μὲ τὴν Ἀρχαία Ἑλλάδα, λέει στὸν συνομιλητή του, νὰ μή φανταστεῖ κάτι παρόμοιο μὲ ὅ,τι συμβαίνει στὴν σημερινὴ Ἑλλάδα, ὅπου καυχῶνται πὼς κατάγονται ἀπὸ τοὺς ἀρχαίους Ἕλληνες κλπ., γιατὶ οἱ Βυζαντινοὶ χαίρονταν μὲ τὰ ἀρχαῖα γράμματα. Delight ἦταν ἡ λέξη ποὺ χρησιμοποίησε, δηλαδή, ἡδονή, μεγάλη ἀπόλαυση καὶ εὐτυχία.

Καταλαβαίνουμε ἄραγε τί σημαίνει αὐτό; Διότι ὁ Λούτουακ ἀναφερόμενος στὴν σημερινὴ Ἑλλάδα δὲν ἐννοεῖ οὔτε τὸν Σεφέρη ἢ τὸν Συκουτρῆ, ἀλλὰ οὔτε τοὺς σφυριγμένους καὶ ἄσχετους ποὺ κατηγοροῦν τὸν χριστιανισμὸ καὶ τὸ Βυζάντιο, ἐξυμνῶντας ἕνα μεγαλεῖο τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων ποὺ ἀσφαλῶς ἀγνοοῦν. Ὁ Λούτουακ ἐννοεῖ ὅτι ἀκόμη καὶ ἡ Βυζαντινὴ κυβέρνηση ἀντλοῦσε γνώση ἀπὸ τοὺς ἀρχαίους, τὴν ὁποία ἐφάρμοζε στὴν πολιτικὴ πράξη τοῦ Βυζαντίου, ἐννοοῦσε ὅτι ὑπῆρχε στὴν Βυζαντινὴ κοινωνία ἀρκετὴ ἀγάπη γιὰ τὰ ἀρχαῖα γράμματα, ὥστε τὰ ἔργα τῶν ἀρχαίων νὰ ἀντιγράφονται κατὰ χιλιάδες, ἀπ’ ὅπου καὶ διασώθηκαν ὣς τὶς μέρες μας.

Ἂν οἱ Βυζαντινοί, μὲ τὰ τεχνικὰ μέσα τῆς ἐποχῆς, ἐπιτέλεσαν τὸ ἔργο αὐτό, ἀπὸ τὴν σημερινὴ Ἑλλάδα, ἂν εἴχαμε γιὰ τοὺς ἀρχαίους τὸ ἕνα τρίτο τῆς ἀγάπης ποὺ τὸ Βυζάντιο εἶχε γιὰ τοὺς ἀρχαίους, θὰ περίμενε κανεὶς ἐκδόσεις ἀρκετὲς γιὰ νὰ πλημμυρίσει τὸ σύμπαν. Αὐτὸ βέβαια δὲν συμβαίνει, ἀντλοῦμε τὰ κείμενά μας ἀπὸ τὴν Δύση, εἰσάγοντάς τα γιὰ τὶς ἀνάγκες ἀνιαρῆς μελέτης ἱδρυμάτων ποὺ δὲν κάνουν ἄλλο ἀπὸ τὸ νὰ ἀναμασοῦν εἰσαγόμενες τάχα-ἑρμηνευτικὲς τάχα-θεωρίες, καὶ δὲν ἔχουμε ἀξιωθεῖ οὔτε τὴν Ἑλληνικὴ Πατρολογία τοῦ Migne νὰ ἀντιγράψουμε, ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ τὸ κάνει καί αὐτὸ ἕνας παπᾶς μόνος του ὑπὸ τὴν γενικὴ ἀδιαφορία τοῦ κράτους, τῆς Ἐκκλησίας, καὶ περίπου ὅλης τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας.

Ὁ κλῆρος μας, ἄλλοτε προπορευόμενος στὴν μελέτη τῶν ἀρχαίων, σήμερα τοὺς θεωρεῖ παρωχημένους, ἄνευ σημασίας, καὶ ἀδιαφορεῖ ἀναλόγως. Τοὺς ἔχουμε βέβαια στὰ ‘σχολεῖα’, ἀπὸ ἐθνικισμὸ καὶ ἀπὸ ἀνάγκη imagemaking τῆς χώρας, γιατὶ ὁ τρόπος ποὺ τοὺς χρησιμοποιοῦμε κι ἐκεῖ εἶναι τέτοιος, ὥστε ἂν ὁ μαθητὴς δὲν τοὺς μισήσει μὲ ὅλη τὴν ψυχή του, πρέπει νὰ ἀνάψει κερὶ στὴν Παναγία. Ἀλλὰ ἡ ἀγωνία μας εἶναι πῶς θὰ ἀφαιρέσουμε ἀπὸ τὴν γλῶσσα τοὺς τόνους καὶ τὰ πνεύματα, ποὺ ἐπὶ χίλια ἔτη κράτησαν οἱ Βυζαντινοί, καὶ τὸ πετύχαμε, χωρὶς νὰ ἀνοίξει ρουθούνι, κατηγορῶντας ἐμεῖς τὸ Βυζάντιο γιὰ σκοταδισμό!