// Νέος Ἑλληνισμός / ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ / ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ / Τί υπηρετεί η αφαίρεση της τρίτης διάστασης;

Τί υπηρετεί η αφαίρεση της τρίτης διάστασης;

Ἔστω λοιπὸν ὅτι σημερινὸς σκηνοθέτης εἶχε τὴν τεχνικὴ νὰ προσδόσει καὶ τὴν τρίτη διάσταση στὸν Πολίτη Κέην. Ἂς φανταστοῦμε ἔτσι, τρισδιάστατη, τὴν ἐπιβλητικὴ εἰσαγωγὴ τῆς ταινίας μὲ τὶς εἰκόνες ἀπὸ τὸν Πύργο τοῦ Κέην, ἂς φανταστοῦμε τὶς σκηνὲς ἀπὸ τὰ παιδικά του χρόνια ἢ τὰ χρόνια τῆς δημοσιογραφίας, καὶ ὅλα τὰ ἄλλα, ὣς τὸ τέλος, μὲ τὴν καταγραφὴ τῆς περιουσίας του καὶ τὸ σφράγισμα τοῦ μυστικοῦ του μέσα στὶς φλόγες ποὺ ἀναδεικνύουν τραγικὸ κάθε ἀνθρώπινο βίο. Τί ζωὴ δὲν θὰ ἔπερναν ὅλα! Ἐκεῖ ποὺ ὑπῆρχε εἰκονογραφημένο πανί, αἴφνης ἐμφανίζεται τὸ βάθος ζωντανῆς πραγματικότητας, κι ἐρχόμαστε νὰ ἀποκτήσουμε δική μας θέση ἐκεῖ, ἀντὶ νὰ διαιρούμεθα ἐκ τῆς ἀποστάσεως. Μήπως παρόμοια δὲν εἶναι μιὰ κύρια ἀρετὴ τοῦ θεάτρου; Μολονότι δὲν μπορεῖ νὰ μᾶς φέρει τόσο μέσα στὰ δρώμενα ὅσο ὁ τρισδιάστατος κινηματογράφος, τὸ θεατρικὸ δρώμενο δὲν παύει νὰ ἔχει τρεῖς διαστάσεις, πρόσωπα ἐπὶ σκηνῆς πραγματικά, ποὺ βλέποντάς τα νοιώθεις τὴν πνοὴ καὶ ἀλήθεια τους – εἶναι ὅλα τόσο πραγματικὰ καὶ μοναδικά, ὅσο οἱ θεατὲς ποὺ παρακολουθοῦν τὸ ἔργο μαζί σου.

Ἂν ὁ κινηματογράφος δὲν θέλει νὰ ἀναπαραστήσει ἢ ἀνασυγκροτήσει ἢ καὶ δημιουργήσει ἐξ ἀρχῆς τὸ ὑπαρκτὸ ὡς τέτοιο, παρὰ μόνο στὸν βαθμὸ ποὺ τὸ ὑπαρκτὸ θὰ χρησίμευε στὴν τέχνη γιὰ νὰ διερευνήσει καὶ (ὑπὸ τὶς ὅποιες προϋποθέσεις) νὰ κοινοποιήσει τὸ νόημά του, οἱ τρεῖς διαστάσεις ἐμποδίζουν ἀκριβῶς ὅσο προσθέτουν στὴν τεχνητὴ ὕπαρξη ἀληθοφάνεια συγκρίσιμη μὲ τὴν φυσικὴ ὕπαρξη. Ὅταν βλέπω τὴν γυάλινη σφαῖρα, ὅπου μέσα ὁ οἶκος τοῦ Κέην στολίζεται μὲ τὸ λευκὸ τῆς ἀνοιχτότητας τῶν παιδικῶν του χρόνων, ἡ ἀπουσία τῆς τρίτης διάστασης ἀφαιρεῖ περίσπαση ἀπὸ τὴν σκέψη μου ἐπιτρέποντας νὰ συγκεντρωθῶ στὸ νόημα. Ἡ ἔνταση ἀκόμη καὶ τῆς πιὸ στοιχειώδους πραγματικότητας ἐμποδίζει τὴν τρισδιάστατη ἀπεικόνιση νὰ λειτουργήσει συμβολικά.

Αὐτὸ ποὺ φαίνεται καὶ εἶναι ἀδυναμία, ὅταν ζητούμενο ἔχουμε τὴν μετοχὴ στὴν ζωντανὴ ὕπαρξη, τὸ νὰ εἴμαστε ἐμεῖς ἐδῶ καὶ τὰ δρώμενα πιὸ μακριά, ἀντικείμενα στὴν παρατήρηση, εἶναι δύναμη γιὰ τὸν κινηματογράφο ποὺ ὑπηρετεῖ τὸ νόημα. Ἀσφαλῶς, ἡ μετοχὴ στὴν ζωντανὴ ὕπαρξη προϋποτίθεται ὅλων, ὅμως ἡ τέχνη τοῦ νοήματος ἐπαφίεται στὸν προσωπικὸ καθενός μας βίο, τὸν ὁποῖο δὲν διπλασιάζει ἀσκόπως, ἀλλὰ ζητάει νὰ ἑνοποιήσει συμβολικὰ καὶ ἑρμηνεύσει. Ἂν δὲν εἴμασταν ἱκανοὶ παρὰ μόνο γιὰ τὴν ἀμεσότητα θὰ ὑπήρχαμε ὅπως τὰ ζῶα, μὲ μικρὴ μνήμη, χωρὶς συγκρίσεις, χωρὶς ὑπερθέσεις, χωρὶς σκοπούς, χωρὶς ἰδανικά, χωρὶς τύψεις καὶ μετάνοια, χωρὶς ἐλπίδα, διδαχὴ ἢ ἀναγωγή… Ἐπειδὴ ἀκριβῶς ἡ ζωντανὴ ὕπαρξη παρασύρει μὲ ὁρμή, ἔχουμε στὴν τέχνη αὐτοσυγκράτηση καὶ περίσκεψη.

Οἱ ἀρχαῖοι, οἱ ὁποῖοι ἦταν ὑποχρεωμένοι στὸ θέατρό τους νὰ χρησιμοποιοῦν τὴν τρίτη διάσταση, γιατὶ δὲν ὑπῆρχε τρόπος νὰ τὴν ἀφαιρέσουν, φρόντιζαν μὲ τὶς μάσκες νὰ διώχνουν τὸ βλέμμα ἀπὸ τὴν διάσταση αὐτὴ καὶ νὰ τὸ στρέφουν στὸ νόημα, κι αὐτὸς εἶναι ἕνας ἀπὸ τοὺς λόγους ποὺ τὸ νεώτερο θέατρο ποτὲ δὲν ξεπέρασε τὴν τέχνη τους, ἀφημένο, ὅπως προέκυψε, στὴν τρίτη διάσταση. Γιὰ τὸν ἴδιο λόγο τὴν φύση τῆς ὕπαρξης θὰ τὴν καταλάβω καλύτερα στὸν πίνακα παρὰ στὸ ἅγαλμα, ὅπως ἀποδεικνύει ἡ βυζαντινὴ Εἰκόνα, ἀλλὰ καὶ ἡ ὑπεροχή, ὡς πρὸς αὐτὸ πάντα, τῆς νεώτερης ζωγραφικῆς σὲ σχέση μὲ τὴν (νεώτερη ἢ ἀρχαία) γλυπτική. Γιὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς ἰσχυρίζομαι ὅτι τὸ μέλλον τοῦ κινηματογράφου ὡς τέχνης τοῦ νοήματος δὲν βρίσκεται στὴν τρισδιάστατη τεχνική, παρὰ ἴσως τὸ μέλλον τοῦ κινηματογράφου ὡς διασκέδασης ἢ ντοκυμαντέρ.