Σημείωση για την ελληνική ταυτότητα

Εἶναι μερικοὶ ποὺ νομίζουν ὅτι ἐκφράζει τὴν ταυτότητά μας μόνο τὸ ἔργο ποὺ κάνουν οἱ Ἕλληνες, εἴτε ποίηση, εἴτε φιλοσοφία, ἱστορία, μουσική, ζωγραφική, κλπ. Πόσο λίγα καταλαβαίνουν γιὰ τὴν ἔκφραση καὶ τὴν ταυτότητα, τὸ μαρτυρεῖ ἡ τύφλωσή τους ἀπέναντι στὸ ἴδιο αὐτὸ ποὺ θαυμάζουν, τὸ ὁποῖο ἂν ἔβλεπαν, θὰ γνώριζαν ὅτι ξένο γιὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν ταυτότητά μας εἶναι μόνο τὸ ψεύτικο, δηλαδὴ ὅτι, ὅσο πιὸ σημαντικὸ εἶναι κάτι, τόσο πιὸ ἑλληνικὸ καὶ δικό μας. Λοιπόν, δὲν βλέπουν τὸ δικό μας στὸν Μπετόβεν, στὸν Κίρκεγκωρ, στὸν Σεζὰν ἢ στὸν Ρίλκε – ἀλλὰ μήπως τὸ βλέπουν στὸν Σολωμό; Καθόλου!

Μέρες ποὺ εἶναι, θὰ πρότεινα νὰ διαβάσουμε ἕνα ἀληθινό, ταυτοτικό μας, ἑλληνικὸ ποίημα, ἕνα ἀπὸ τὰ πρώιμα καὶ ὅμως σπουδαῖο, ὅπως πολλὰ ποὺ ἔγραψε πιὸ μετὰ ὁ Ρίλκε, ποίημα γιὰ τὸν Θεὸ καὶ τὴν ψυχή, τὸ ὁποῖο ταυτόχρονα ἐπιλύει τὴν ἀπορία ποὺ ἴσως δημιουργεῖ σὲ ὅσους ἐπιμένουν νὰ σκέφτονται, ἡ παρατήρηση γιὰ τὴν ἑλληνικότητα καὶ τὴν ἀλήθεια. Γιατὶ ἂν ἑλληνικὸ εἶναι τὸ ἀληθινό, μὲ ποιό κριτήριο θὰ καταλάβουμε τὴν ἀλήθεια καὶ ἄρα τὴν ἑλληνικότητα;

Ἂν ἑλληνικὸ ἦταν τὸ προερχόμενο ἀπὸ Ἕλληνες στὴν γλῶσσα, τὴν καταγωγὴ κλπ., θὰ καταλαβαίναμε τὸ κριτήριο σπουδάζοντας τοὺς σχετικοὺς δημιουργοὺς μαζὶ καὶ μὲ τὰ λαϊκὰ καὶ ἀνώνυμα ἔργα, καὶ δὲν θὰ εἴχαμε κανένα πρόβλημα, ἀμέσως θὰ εἴχαμε ὁρίσει ὅτι ἐκεῖ ὁ Ρίλκε, ἀλλοῦ ἐμεῖς, καὶ κατόπιν θὰ διευκρινίζαμε καὶ τὶς ἄλλες διαφορὲς πολὺ καλά, διαφορὲς ὕφους, περιεχομένου, κλπ. Ἂν ὅμως ὁ Ρίλκε εἶναι δικός μας, ὅπως ἰσχυρίζεται ἕνας ποὺ οὕτως ἢ ἄλλως εἶναι δικός μας, τὸ κριτήριο πιὰ δὲν θὰ βρεθεῖ εὔκολα, γιατὶ δὲν εἶναι ἀντικειμενικό. Πῶς θὰ καταλάβουμε ὅτι ὁ Ρίλκε εἶναι ἕνας ἀπὸ μᾶς, καὶ λιγώτερο Ἕλληνας ὁ Ρίτσος, ὁ Παλαμᾶς ἢ ὁ Καζαντζάκης, γιὰ νὰ περιοριστῶ σὲ τρεῖς λογοτέχνες, ποὺ πολλοὶ τοὺς θεωροῦν ὄχι μόνο ταυτοτικούς μας, ἀλλὰ καὶ σπουδαίους, ἐνῶ δὲν εἶναι τίποτα.

Συνέχεια: Ἕνα Ποίημα τοῦ Ρίλκε γιὰ τὴν Ἀλήθεια