Πρόναος της Συμφοράς

Στὸ πληροφοριακὸ δελτίο Πρόναος, τὸ ὁποῖο ἐκδίδει (σημειωθήτω: σὲ ἄπταιστα… μονοτονικά!) ἡ Ἐπικοινωνιακὴ καὶ Μορφωτικὴ [sic] Ὑπηρεσία τῆς Ἐκκλησίας μας, διαβάζω τὰ ἑξῆς συναρπαστικά:

“Ο σημερινός κόσμος οφείλει ένα μεγάλο τμήμα της γνώσης του για την κλασική ελληνική ποίηση, το θέατρο και τη φιλοσοφία στους αντιγραφείς και τους εικονογράφους, που έφτιαχναν βιβλία για διανοούμενους και πλούσιους πελάτες της βυζαντινής κοινωνίας, οι οποίοι απέδιδαν μεγάλη αξία στην κλασική γνώση και παιδεία. Εξίσου σημαντική είναι και η συμβολή των Αράβων στην μετάφραση και τη διάδοση των αρχαιοελληνικών κειμένων.”

Προφανῶς ὁ ἐπιμελητὴς τοῦ Πρόναου τῆς Ἐκκλησίας μας ἀντιγράφει ἀπὸ τὸ πρόγραμμα τῆς συζήτησης μὲ θέμα “Τὸ Βυζάντιο καὶ ἡ ἀρχαία ἑλληνικὴ σκέψη” (12 Ὀκτωβρίου, Μέγαρο Μουσικῆς, συντονιστής: Ἑλένη Γλύκατζη-Ἀρβελέρ). Ὅμως χρειάζεται νὰ σκεφτόμαστε καὶ ὅταν ἀντιγράφουμε, ἑπομένως νὰ ἔχουμε ἐπίσης στοιχειώδεις γνώσεις γιὰ τὸ θέμα. Ἂν αὐτὰ δὲν ὑπάρχουν, μόνη φρόνιμη κίνηση εἶναι εἴτε ἡ παράκαμψη τῆς εἴδησης, εἴτε ἡ παρουσίασή της χωρὶς εἰσαγωγικὰ σημειώματα καὶ ἀντιγραφές. Ἐπιτέλους: γιατί μᾶς πληροφοροῦν οἱ ‘ὑπεύθυνοι’ τῆς Ἐκκλησίας μας γιὰ συνέδρια ἐπὶ θεμάτων ποὺ δὲν παρακολουθοῦν καὶ δὲν ἐνδιαφέρονται νὰ παρακολουθήσουν; Ἂν τὰ ἀγνοοῦν ὡς ἀσήμαντα, γιατί τὰ προτείνουν σὲ μᾶς; Ἂν τὰ ἀγνοοῦν μολονότι τὰ θεωροῦν σημαντικά, γιατί ἐκδίδουν δελτία προτοῦ νὰ στρωθοῦν στὸ διάβασμα;

Λέει λοιπὸν ὁ Πρόναος, ὅτι “ο σημερινός κόσμος οφείλει ένα μεγάλο τμήμα της γνώσης του για την κλασική ελληνική ποίηση, το θέατρο και τη φιλοσοφία στους αντιγραφείς και τους εικονογράφους”…! “Ένα μεγάλο τμήμα της γνώσης του…”, ποὺ σημαίνει ὅτι ὑπάρχουν πολλὰ μεγάλα τμήματα, κι ἕνα ἀπὸ αὐτὰ τὸ ὀφείλουμε στοὺς Βυζαντινοὺς ἀντιγραφεῖς!

Ἴσως διερωτᾶται κανείς, πῶς τόσοι εἰδικοὶ στὸ Μέγαρο, μαζὶ καὶ ἡ Ἀρβελέρ, ἐπιδεικνύουν τόση ἀγραμματοσύνη – κι ἂν ἔτσι ἐκεῖνοι, γιατί νὰ περιμένουμε κάτι καλύτερο ἀπὸ τὸν ταλαίπωρο ἐπιμελητὴ τοῦ Πρόναου; Ὅμως ἡ ἐπιστήμη δὲν συνοψίζεται στὴν τυχάρπαστη συντροφιὰ τοῦ Μεγάρου, ἡ δὲ Ἐκκλησία μας, ὑποθέτω, δὲν ἄγεται καὶ φέρεται ἀπὸ τὶς μόδες ποὺ ὁρίζουν σὲ τόσο μεγάλο βαθμὸ τὰ σημερινὰ πανεπιστήμια – μὲ φεμινισμούς, πολιτικὲς ὀρθότητες, καὶ ὅλα τὰ σχετικά. Ἑπομένως περιμέναμε καὶ δικαίως χρειάζεται νὰ περιμένουμε ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία μας κάτι καλύτερο ἀπὸ περιφρόνηση γιὰ τὰ γράμματα. Περιμένουμε νὰ γνωρίζουν ὅτι ἂν δὲν ὑπῆρχαν οἱ Βυζαντινοὶ ἀντιγραφεῖς, ἐλάχιστα ἀπὸ τὰ ἀρχαῖα μας κείμενα θὰ εἶχαν σωθεῖ.

Ἐπειδὴ οἱ Βυζαντινοὶ δὲν διέσωσαν “ένα τμήμα”, ἀλλὰ περίπου τὰ πάντα, ὁ Λεμέρλ, ποὺ δὲν γνωρίζει ἀπὸ πολιτικὲς ὀρθότητες καὶ δὲν μασάει τὰ λόγια του, γίνεται τόσο ἔντονος, ὥστε νὰ μήν ἀφήσει καμμιά ἀμφιβολία περὶ τοῦ τί ἀκριβῶς συνέβη:

“Τὸ Βυζάντιο [καὶ ὄχι μερικοὶ 'διανοούμενοι' καὶ 'πλούσιοι'] ἀναζήτησε μὲ πάθος τὰ ἀρχαῖα κείμενα, ὅλα τὰ παλιὰ ἑλληνικὰ χειρόγραφα, τὰ ἀντέγραψε κατὰ χιλιάδες. Αὐτὸ [δηλαδὴ τὸ Βυζάντιο] ἀποκατέστησε τὰ ἀρχαῖα ἑλληνικὰ ἔργα, τὸ κείμενο ποὺ διαβάζουμε ἐμεῖς. Ἐπιτέλεσε τοῦτο τὸ πελώριο ἔργο μὲ ἀξιοσημείωτη φροντίδα, ὥστε νὰ παραμείνει κατὰ τὸ δυνατὸν πλησιέστερα στὸ ἀρχικὸ κείμενο, δημιούργησε παράδοση κειμενικῆς κριτικῆς ἡ ὁποία συνέχισε τὴν ἀλεξανδρινὴ παράδοση τῆς ἑλληνιστικῆς ἐποχῆς. Χωρὶς τὰ βιβλιογραφικὰ ἐργαστήρια (scriptoria), χωρὶς τοὺς Βυζαντινοὺς ἀντιγραφεῖς ποὺ ἡ δραστηριότητά τους μᾶς ξαφνιάζει, σὲ τί θὰ εἶχε περιοριστεῖ ἡ δική μας συλλογὴ ἑλληνικῶν κειμένων ποὺ καλοῦνται κλασικά;”

Ἡ δυστυχὴς ‘ἐπιστήμη’ καὶ ὁ Πρόναος τῆς Ἐκκλησίας μας ποὺ μᾶς τὴν συστήνει, ὅλα αὐτὰ τἄχουν γραμμένα στὰ παλιά τους τὰ παπούτσια, γιὰ νὰ μή πῶ τίποτε ἄλλο, τὰ περιφρονοῦν – καί τὰ ἀρχαῖα κείμενα, καί τὸ Βυζάντιο, καί τοὺς ἀντιγραφεῖς καὶ φιλολόγους.

Ἂν δὲν περιφρονοῦσαν τὸ Βυζάντιο – πράγματι: ἂν δὲν περιφρονοῦσαν τὴν ἀλήθεια, ἂν νοιάζονταν καὶ γιὰ κάτι ἄλλο ἐκτὸς ἀπὸ τὴν καριέρα τους καὶ τὴν σοβαροφάνειά τους, δὲν θὰ περιφρονοῦσαν οὔτε αὐτὰ ποὺ μᾶς μαθαίνει ὁ Ράνσιμαν καὶ τόσοι ἄλλοι, καὶ θὰ καταλάβαιναν, συνεπῶς, ὅτι ἐφόσον συνέβαινε τέτοιου βαθμοῦ ἀντιγραφὴ τῶν ἀρχαίων κειμένων, δὲν μπορεῖ αὐτὸ νὰ γινόταν “για διανοούμενους και πλούσιους πελάτες της βυζαντινής κοινωνίας”, σὰν μιὰ πολυτέλεια στὸ περιθώριο ἀνελλήνιστου πολιτισμοῦ, οὔτε θἄλεγαν ὅτι ἐξίσου σημαντικὴ εἶναι ἡ συμβολὴ τῶν Ἀράβων!

Κατὰ τὰ ἄλλα ὁ ἀρχιεπίσκοπός μας ἐκδίδει ἀνακοινώσεις στὴν ἀρχὴ τῆς σχολικῆς χρονιᾶς, πλήρεις ὡραιολογίας – ἀλλὰ ἀπὸ πράξεις τίποτα, καὶ χειρότερα ἀπὸ τίποτα – πράξεις ποὺ προσβάλλουν τὴ νοημοσύνη, τὴν παιδεία καὶ τὴν Ἐκκλησία μας.