// Νέος Ἑλληνισμός / ΙΣΤΟΡΙΑ / ΠΑΙΔΕΙΑ / Η ένταση του σημερινού μας διχασμού

Η ένταση του σημερινού μας διχασμού

Ποιά εἶναι λοιπὸν σήμερα ἡ ἔνταση τοῦ ἐθνικοῦ μας διχασμοῦ ἀνάμεσα στὴν ἀρχαιότητα καὶ τὸ Βυζάντιο; Μὲ ποιά κριτήρια θὰ μπορούσαμε νὰ τὴν μετρήσουμε; Ἡ Ἀγγελικὴ Λαΐου γράφει ὅτι «ὑπάρχει μιὰ βαθύτατα ἀρνητικὴ θεώρηση τοῦ Βυζαντίου, ὄχι ἀπὸ τοὺς εἰδικούς, ἀλλὰ ἀπὸ σημαντικὸ μέρος τοῦ μορφωμένου κοινοῦ» (βλ. «Ἕνας ἄνθρωπος ποὺ ποτὲ δὲν βαρέθηκε», εἰς The New Griffon - Ἀφιέρωμα στὸν Σὲρ Στῆβεν Ράνσιμαν). Ἂν εἰδικοὶ εἶναι οἱ ἱστορικοὶ τοῦ Βυζαντίου, αὐτὸ ἀληθεύει, βεβαιότατα γιὰ τοὺς μεγάλους ἱστορικούς μας, Παπαρρηγόπουλο, Ζακυθηνό, Βακαλόπουλο.., ὅμως ἐν γένει ἡ πανεπιστημιακή μας διανόηση ἔχει ἀρκετὰ ἀρνητικὴ στάση πρὸς τὸ Βυζάντιο, ὥστε τὸ «σημαντικὸ μέρος τοῦ μορφωμένου κοινοῦ» δὲν περιλαμβάνει μόνο τὸν μέσο μορφωμένο, ἀλλὰ καὶ τὸν μέσο ἀκαδημαϊκό.

Παρ’ ὅλα αὐτὰ δὲν θὰ συμφωνήσω μὲ τὸν κεντρικὸ ἰσχυρισμὸ τῆς Λαΐου καὶ ἄλλων, ὅτι ἡ νεώτερη Ἑλλάδα εἶναι σημαντικὰ καὶ βαθύτατα διχασμένη. Ἀντιθέτως, σημαντικὴ καὶ βαθύτατη εἶναι ἡ ἐπίγνωση τῆς ἱστορικῆς μας ἑνότητας καὶ ἡ θετικὴ θεώρηση τοῦ Βυζαντίου. Σύμφωνα μὲ ποιό κριτήριο, ὅταν τόσα καὶ τόσα γύρω μας βεβαιώνουν τὸ ἀντίθετο;

Ἂν κάτι μιλάει κυριώτερα γιὰ τὴν συνείδησή μας καὶ τὴν φανερώνει, αὐτὸ εἶναι οἱ ποιητές μας, ὅπου ἀναμφισβήτητα διαπιστώνεται ἀπουσία διχασμοῦ καὶ ἀπουσία ἀρνητικῆς θεώρησης τοῦ Βυζαντίου: Σολωμός, Καβάφης, Σεφέρης, Ἐλύτης, Παπατσώνης, Παλαμᾶς, Σικελιανός, Παπαδιαμάντης…

Ἡ ἄλλη πλευρά, ὅταν ἔχει ἀξία, ὥστε καὶ ὑποχρεώνει νὰ τὴν συνεκτιμήσουμε, δὲν εἶναι ἀρνητικὴ πρὸς τὸ Βυζάντιο, ἀλλὰ μόνο πλησιάζει στὸν κόσμο ὡς στερούμενο τοῦ νοήματος ποὺ μᾶς παραδίδεται ἀπὸ τὸ Βυζάντιο, δηλαδὴ τοῦ χριστιανικοῦ νοήματος, καὶ ἐκφράζεται ἀπὸ ποιητὲς μὲ πολὺ πιὸ μικρὴ ἀνταπόκριση στὸ κοινό μας αἴσθημα: Καρυωτάκης, Σινόπουλος, κλπ.

Τὰ δύο αὐτὰ συγκρίνοντας ἀμέσως κανεὶς διαπιστώνει ὅτι, μὲ ὅλα τὰ στραβὰ καὶ τὶς κατάντιες, πάντως ἔχουμε τὸ βάρος τῆς συνείδησής μας τοποθετημένο στὴν ἑνότητα τῆς ἱστορίας μας καὶ στὴν ἀγάπη γιὰ τὸ Βυζάντιο - ἄν συμφωνοῦμε, ὑπενθυμίζω, ὅτι τὸ βάρος αὐτὸ γιὰ κάθε λαὸ τὸ φανερώνουν οἱ μεγάλοι του ποιητές.

Τὴν συνείδησή μας προδίδει ὁ ἐπιπόλαιος ἑαυτός, ὁ ψευτο-μορφωμένος καὶ ψευτο-μοντέρνος, αὐτὸς ποὺ παράγει ἔργα προορισμένα νὰ ἀφανιστοῦν κι ἐν τέλει δὲν ἔχει βάρος στὴν ἱστορία. Ὅτι διαθέτουμε τέτοια στοιχεῖα εἶναι βέβαιο, καὶ ὀδυνηρὰ τὰ ὑπομένουμε στὴν καθημερινότητά μας νὰ θέλουν νὰ κυριαρχοῦν - στὴν πολιτική, τὴν ἐπιστήμη καὶ ὅπου μποροῦν. Ἡ ἰσχύς τους ὅμως εἶναι ἀναγκαῖα προσωρινή, ἐφόσον τὸ ἔργο ἀσήμαντο - τὴν ὥρα ποὺ ἡ ἄλλη πλευρὰ συνεχίζει νὰ ὑπάρχει καὶ νὰ δημιουργεῖ.

Τὸ διαχρονικὸ ἀναζητοῦμε ὅπου ὑπάρχει ποιότητα. Αὐτὸ βλέποντας, καταλαβαίνοντας τί θὰ ἐπιζήσει στὸν χρόνο, ὅσο πυκνὸ σκοτάδι ἂν ὑπάρχει γύρω του, μποροῦμε νὰ εἴμαστε αἰσιόδοξοι τελείως.

Πρβλ. Ἑνότητα τῆς Ἑλληνικῆς Σκέψης - Ἀνθολογία τῶν Πηγῶν