// Νέος Ἑλληνισμός / ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ / Ταυτίζεται η φιλοσοφία με την επιστήμη!;

Ταυτίζεται η φιλοσοφία με την επιστήμη!;

Μὲ ἔκπληξη ἄκουσα τὸν Γιανναρᾶ νὰ ἰσχυρίζεται, πὼς ἡ φιλοσοφία ταυτίζεται μὲ τὴν ἐπιστήμη («δὲν εἶναι ἄλλο πρᾶγμα»), ἐκτὸς μόνο ἀπὸ ἕνα σημεῖο, ὅτι ἡ φιλοσοφία ἐξετάζει ἐπίσης ἐρωτήματα αἰτίας καὶ σκοποῦ. Δηλαδή, ἐπιστήμη καὶ φιλοσοφία ταυτίζονται ἐφόσον περιγράφουν ὅτι τὰ ὄντα ὑπάρχουν ἔτσι καὶ ὄχι ἀλλοιῶς, – ὅμως γιατί ὑπάρχουν (ἐνῶ θὰ μποροῦσαν νὰ μήν ὑπῆρχαν), εἶναι ἐρώτημα τὸ ὁποῖο ἀφορᾶ μόνο στὴν φιλοσοφία.

Μποροῦμε νὰ στοχαζόμαστε φιλοσοφικά, ἀγνοῶντας τὰ συμπεράσματα τῆς ἐπιστήμης; Ἂν ἡ γῆ δὲν εἶναι ἐπίπεδη, κλπ, δὲν εἶναι γνώση ποὺ ἀφορᾶ στὴν φιλοσοφικὴ σκέψη; Ἀγνοῶντας τὰ ἐπιστημονικὰ πορίσματα ὁ φιλόσοφος δὲν κινδυνεύει νὰ ὁδηγηθεῖ σὲ ἀνάπηρες θέσεις, ἀκόμη καὶ σὲ ἀνοησίες; Ἀκόμη καὶ πρὶν ἀπὸ τὴν θεωρητικὴ προσέγγιση τοῦ ἐρωτήματος αὐτοῦ, θὰ μποροῦσε κανεὶς ἐνδεικτικὰ νὰ προσανατολισθεῖ σκεπτόμενος τὴν ἱστορία τῆς φιλοσοφίας καὶ τῆς ἐπιστήμης.

Ἂν ὁ φιλόσοφος ταυτιζόταν μὲ τὸν ἐπιστήμονα ἔστω ἐν μέρει, ὥστε καὶ τὰ ἐρωτήματα αὐτά, τὰ ἐγκυκλοπαιδικὰ καὶ ἐπιστημονικά, νὰ ἀφοροῦν στὸν φιλόσοφο, τότε ἡ μοντέρνα φιλοσοφία, μὲ τὴν ἐκτυφλωτικὴ πρόοδο τῆς ἐπιστήμης, θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχε προοδεύσει ἀναλόγως. Ἀλλὰ ὅσο ἐπιεικεῖς καὶ νὰ θέλουμε νὰ εἴμαστε, τὸ πολὺ νὰ ἰσχυρισθοῦμε ὅτι ὁ Χοῦσσερλ ἢ ὁ Χάιντεγγερ παρέχουν λίγο πολὺ διαφορετικὲς θεωρήσεις σὲ σχέση μὲ τὸν Πλάτωνα ἢ τὸν Ἀριστοτέλη – σὲ καμμιὰ περίπτωση δὲν μποροῦμε νὰ ποῦμε ὅτι εἶναι πιὸ ‘προχωρημένοι’ ἢ πιὸ ‘ὀρθοί’, ὅπως πράγματι μποροῦμε νὰ τὸ ποῦμε αὐτὸ γιὰ τοὺς σημερινοὺς χημικοὺς ἢ γιατρούς. Διαπιστώνεται ὅτι στὸν φιλοσοφικὸ χρόνο, στὴν ἱστορία τῆς φιλοσοφίας, τὸ παρελθὸν δὲν εἶναι ἀπαραιτήτως κατώτερο ἢ ἀναληθέστερο ἀπὸ τὸ παρόν, ὅπως συμβαίνει στὴν ἐπιστήμη, ἀλλὰ μπορεῖ νὰ εἶναι καὶ ἀληθέστερο, ἐνίοτε καὶ περισσότερο παροντικό.

Ὀρθῶς μιλοῦμε γιὰ ἱστορία τῆς φιλοσοφίας, ἀλλὰ μόνο ἐπειδὴ ἀνάμεσα στοὺς διάφορους στοχαστὲς δημιουργοῦνται σχέσεις, συνέχειες, προϋποθέσεις, ἐπιρροές, κτὅ., ὄχι ἐπειδὴ ὑπάρχει παρελθὸν μὲ τὴν ἔννοια τοῦ ἐπιστημονικοῦ ἢ τοῦ βιολογικοῦ παρελθόντος. Ἡ φιλοσοφικὴ σκέψη δὲν καθυστερεῖ, δὲν ἐκτοπίζεται, δὲν πεθαίνει, δὲν παρέρχεται, παρὰ μόνο στὸν βαθμὸ ποὺ εἶναι ἀσήμαντη: ὁ Παρμενίδης παραμένει ζωντανὸς στὴν ἱστορία τῆς φιλοσοφίας παρὰ τὴν κριτικὴ ποὺ τοῦ ἀσκεῖ ὁ Πλάτων, καὶ παρομοίως ἡ θνητότης τῶν σοφιστῶν δὲν ὀφείλεται στὴν κριτικὴ τοῦ Πλάτωνος. Ἀξίζει δὲ νὰ προσέξουμε ὅτι τοὺς σοφιστὲς ‘ἀνέστησε’ καὶ τίμησε κυρίως ἡ ἐποχή μας, δηλαδὴ ἄλλη μιὰ θνησιμαία περίοδος, τὴν ἀσημαντότητα τῆς ὁποίας ἀπὸ πολλὰ μποροῦμε νὰ συμπεράνουμε, ἀλλὰ καὶ ἤδη ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι ἔχουμε φθάσει νὰ χρειάζονται ἐξήγηση τὰ πιὸ ἁπλὰ καὶ αὐτονόητα, ὅπως ὅτι ἄλλο ἡ φιλοσοφία καὶ ἄλλο ἡ ἐπιστήμη.

Συνέχεια : Ακόμη κι αν γνωρίζαμε…