Η φιλοσοφική σκέψη χρειάζεται απεξάρτηση από την θεολογία;
Μὲ ἐντυπωσιάζει τὸ αἴτημα μερικῶν ἀνεγκέφαλων (ἀθέων, ἀλλὰ καὶ μή), ὅτι θεολογία καὶ φιλοσοφία εἶναι δύο διαφορετικὲς πραγματικότητες, καὶ δὲν θὰ πρέπει νὰ συνδυάζονται μέσα σὲ μία καὶ τὴν ἴδια μελέτη. Πλάτων, Προσωκρατικοί, Ἀριστοτέλης, Νεοπλατωνικοί, κλπ (τὰ ὁποῖα, εἰκάζω, ὅλοι συμφωνοῦμε ὅτι ἀνήκουν στὴν φιλοσοφία, καὶ μάλιστα τὴν ἱδρύουν), ὄχι ἁπλῶς μπλέκουν φιλοσοφία καὶ θεολογία, ἀλλὰ ἔχουν τὴν θεολογία ἐσωτερικευμένη, τελείως ὀργανικὰ καὶ ἀναπόσπαστα ὑπαρκτὴ μέσα σὲ μία σκέψη ἡ ὁποία συνεχῶς καθαρότερα γίνεται ἀντιληπτὴ ὡς θεολογική. Ἀνοίγοντας τοὺς ἀρχαίους ἀποφασισμένοι νὰ ‘φιλοσοφήσουμε χωρὶς νὰ θεολογήσουμε’ θὰ ἔπρεπε νὰ τοὺς διαβάζουμε σὰν ξένοι, ἄσχετοι ἀπὸ τὴν ἴδια τὴν δική τους πράξη.
Μπορεῖς νὰ ἔχεις μιὰ τεχνητὴ ἀπόσπαση ἀπὸ τὸ βίωμα καὶ τὶς ἐπιγνώσεις τοῦ βιώματός σου γιὰ νὰ προσδιορίσεις, χρησιμοποιήσεις κλπ τὴν πλατωνικὴ φιλοσοφία ὡς πλατωνική, ὅμως χρειάζεται νὰ μήν ἔχεις τὴν ἀπόσπαση αὐτὴ ἂν πρόκειται νὰ τὴν ἀκολουθήσεις ὡς φιλοσοφία, δηλαδὴ νὰ πᾶς ἐκεῖ ποὺ ἡ ἴδια πηγαίνει. Τὸ δικό μας, τὸ χριστιανικό, βρίσκεται πέρα ἀπὸ ἔννοιες ἀκόμη περισσότερο ἀπὸ ὅσο ἤδη στὸν Πλάτωνα, γι’ αὐτὸ αἰσθανόμαστε ὅτι χρειάζεται νὰ σιωπᾶται μᾶλλον παρὰ νὰ λέγεται, ὅμως αὐτὸ δὲν συνιστᾶ ἀφαίρεση τῆς θεολογίας ἀπὸ τὴν σκέψη μας, ἀλλὰ ἕναν ἀνάμεσα σὲ διάφορους δυνατοὺς τρόπους ὑπάρξεώς της.
Μὲ τὴν ἔνταξη τῆς φιλοσοφίας, ἀκόμη καὶ στὶς θεολογικώτερες κορυφές της, μέσα στὴν μοντέρνα μαζικὴ ‘παιδεία’, ἔχουμε μάθει πάρα πολλὰ μὲ πολὺ λάθος τρόπο, πρᾶγμα ποὺ δημιουργεῖ διάφορες διαστροφές. Ἀλλὰ καὶ μὲ καλύτερο τρόπο καὶ ἄλλες προϋποθέσεις, πάντως θὰ μπλεκόταν φιλοσοφία καὶ θεολογία. Ὅταν διαβάζουμε, γιὰ παράδειγμα, “τῷ κατανοουμένῳ τὸ κατανοοῦν ἐξομοιῶσαι κατὰ τὴν ἀρχαίαν φύσιν”, δὲν μποροῦμε νὰ τὸ κάνουμε λησμονῶντας τί εἶναι γιὰ μᾶς ἡ ἀρχαία φύση σὲ σύγκριση μὲ τὸν Πλάτωνα.
Ἐφόσον κινούμαστε στὶς ἔννοιες, θὰ ἦταν ἀφύσικο νὰ τὸ κάναμε ἀποκόβοντας τὶς ἔννοιες ἀπὸ τὸ πέρα τους, εἴτε προσπαθῶντας νὰ ἔχουμε ἔννοιες διαμορφωμένες ἀπὸ τὸ βίωμα κάποιου ἄλλου καὶ ἄσχετες μὲ τὸ δικό μας. Ἀλλοιῶς, ἢ δὲν θὰ ἀσχοληθεῖς καθόλου μὲ τὴ φιλοσοφία, ἢ ἂν δὲν πρόκειται νὰ διαλυθεῖς, θὰ ‘φθείρεις’ τὴ θεολογία προκειμένου νὰ τὴν ἔχεις ἑνωμένη μὲ τὴν κάθοδό σου στὶς ἔννοιες.
Τὸ μέτρο τῆς φθορᾶς καὶ καθόδου εἶναι τὸ κρίσιμο, καὶ αὐτὸ ὑπονομεύεται δραματικὰ ἀπὸ τὴν ἀκαδημική μας ἐκπαίδευση, ἀλλὰ ὅτι δὲν μποροῦμε νὰ ἔχουμε τὴ φιλοσοφία παρθένο ἀνέπαφη ἀπὸ τὴ θεολογία, εἶναι κάτι ποὺ διδάσκουν τὰ ἴδια τὰ πλατωνικὰ κείμενα, δηλαδὴ τὰ θεμέλια τῆς φιλοσοφίας. Καὶ ἂν ἡ κοινωνιολογία, ἡ ψυχολογία καὶ λοιπὲς τεχνητὲς διαιρέσεις, τὶς ὁποῖες ἐπέφερε ἡ ὡς ἄνω εἰδίκευση, ὑπάγονται στὴ φιλοσοφία καὶ στὴν κανονική τους κατάσταση εἶναι φιλοσοφία, ἄρα καὶ αὐτὲς δὲν μπορεῖ νὰ ἀσκοῦνται ‘ἀμόλυντες’ ἀπὸ τὴν θεολογία, ὅπως ἐπίσης διδάσκουν τὰ φιλοσοφικὰ (πλατωνικὰ) κείμενα.
Νὰ ποῦμε πὼς φιλοσοφία δὲν εἶναι ὁ Πλάτων καὶ οἱ Προσωκρατικοί, ἀλλὰ ὑπάρχει ἀπὸ τὴ μιὰ πλευρὰ τὸ θεολογικό μας βίωμα (ἄρρητο ἢ περιορισμένο ὡς metaphysics), καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη μία ἐργαλειακὴ λογικὴ βάσει τῆς ὁποίας ἐπιλύουμε κοινωνιολογικὰ κλπ προβλήματα, τὴν ὁποία λογικὴ μόνο ἢ κυρίως ὀνομάζουμε φιλοσοφία ἢ physics μὲ εὐρεία ἔννοια, δὲν ὁδηγεῖ παρὰ στὸν διαλυμένο ἄνθρωπο, ὁ ὁποῖος ἔχει καὶ τὸν φυσικὸ καὶ τὸν χημικὸ ὡς Φιλοσόφους καὶ Δόκτορες τῆς Φιλοσοφίας, καὶ κατόπιν μπλέκει physics καὶ metaphysics μὲ τὸν σάπιο τρόπο καὶ τὸ ἄμετρο ‘μέτρο’ τοῦ διαλυμένου ἀνθρώπου, ὁπότε ὁ Χώκινγκ ἀποφαίνεται περὶ ὑπάρξεως τοῦ Θεοῦ, ὁ πάπας αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκη νὰ ὑποστηρίξει τὴν θεωρία τοῦ intelligent design προκειμένου νὰ ἀντιτεθεῖ στὸ δαρβινισμό, κλπ. κωμικὰ καὶ λυπηρὰ μαζί.
________
Σχετικές δημοσιεύσεις (αυτόματη επιλογή):
Ἑνότητα: ΠΑΙΔΕΙΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ | 28-02-2009 |
“Η φιλοσοφική σκέψη χρειάζεται απεξάρτηση από την θεολογία;” : 2 Σχόλια
Σχόλια RSS | Ἄφησε ἕνα Σχόλιο
Ποιός είναι ο ποιητής ετούτου του κειμένου και πολλών ακόμη μέσα σε αυτόν το διαδικτυακό τόπο. Προτού διαβάσω κάτι τόσο ενδιαφέρον δεν θα ήταν καλό να γνωρίζουμε την πηγή αυτή και να την κρίνω όπως και τα γραφόμενά της? Αν αυτά ήταν παραμύθια δεν θα ήταν και τόσο σημαντικό, τώρα όμως είναι. Ευχαριστώ.
Κατερίνα, στὴν κορυφὴ κάθε σελίδας, πλάι στὴν ἐπιλογὴ Index, ὅπου τὰ πλήρη περιεχόμενα, ὑπάρχει μιὰ δεύτερη ἐπιλογή, “Ταυτότητα τῆς Ἔκδοσης”. Προκειμένου νὰ μήν ἐπαναλαμβάνεται διαρκῶς μετὰ ἀπὸ κάθε κείμενο τὸ ὄνομά μου, προτίμησα νὰ ὑπογράψω μιὰ καὶ καλὴ στὴν “Ταυτότητα τῆς Ἔκδοσης”. Τὸ σχόλιό σου ἀποδεικνύει ὅτι ἡ τακτικὴ αὐτὴ δὲν πετυχαίνει πάντα τὸ σκοπό της, ὥστε κάποιοι ἀναγνῶστες ἔρχονται σὲ ἀμηχανία. Ἐλπίζω νὰ μήν εἶναι πολλοί.
Εὐχές,
Γ. Βαλσάμης