// Νέος Ἑλληνισμός / ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ / Είμαστε η μορφή μας

Είμαστε η μορφή μας

Παρὰ τὶς ἀπερισκεψίες ποὺ ἔχουν κάποτε διαδοθεῖ περὶ ἀνωτερότητος τοῦ περιεχομένου ἔναντι τῆς μορφῆς, προφανῶς ἡ μορφὴ ταυτίζεται μὲ τὴν οὐσία ἢ περιεχόμενο: δὲν θὰ ὑπῆρχε λόγος νὰ θαυμάζουμε τὴν Πόλη τοῦ Καβάφη εἰδικῶς, ἂν τὸ οὐσιῶδες βρισκόταν στὴν ἁπλὴ ἀπόφανση ὅτι δὲν ἀλλάζει κανεὶς ζωὴ μετακομίζοντας.

Ὅ,τι ἰσχύει γιὰ τὰ ποιήματά μας, ἰσχύει ἄραγε γιὰ μᾶς τοὺς ἴδιους, εἶναι ἡ μορφὴ ἡ οὐσία μας – καὶ τί ἐννοοῦμε στὴν περίπτωση αὐτὴ ὅταν μιλοῦμε γιὰ μορφή;

Ἀνθρώπινη μορφὴ δὲν εἶναι τὸ καλοσχηματισμένο σῶμα. Αὐτοῦ τοῦ ἐπιπέδου τὴν αἰσθητικὴ θὰ μπορούσαμε νὰ ἀντιστοιχήσουμε ὡς πρὸς τὸν βαθμὸ τῆς ἀξίας μὲ τὴν ὡραιολογία, τὰ ‘ποιητικὰ’ λόγια. Ὅπως ἡ ἀληθινὴ ποίηση προέρχεται μέσα ἀπὸ ἀληθινὴ δυσκολία, – ἔκφρασης καὶ πρωταρχικὰ τὴν δυσκολία ποὺ ἔχει ὁ ἀπαιτητικὸς βίος -, τὸ ἴδιο ἀκριβῶς συμβαίνει μὲ τὴν ὡραιότητα τῆς ἀνθρώπινης μορφῆς, γι αὐτὸ ὁ ἄνθρωπος συνήθως ὀμορφαίνει μεγαλώνοντας. Τουλάχιστον ἐγὼ δὲν ἔχει συμβεῖ νὰ δῶ ἄνθρωπο ποὺ γνώριζα στὰ νειάτα του, καὶ νὰ μήν ἔχει γίνει ὀμορφότερος – τόσο πολύ, ὥστε ἀμέσως νὰ νοιώθει κανεὶς γιὰ κλάματα τὴν τάχα ἰδανικὴ ἐποχὴ τῆς νεότητας, στὴν ὁποία μερικοὶ θὰ ἤθελαν νὰ ἐπιστρέψουν. Τέτοια ἐπιστροφή, μόνο σὰν ἐφιάλτη μπορῶ νὰ τὴν σκεφτῶ.

Πράγματι οὐσία δική μας, ὅπως τῶν ποιημάτων μας, εἶναι ἡ μορφή – καὶ τὴν μορφή μας ἀποτελοῦν οἱ ἐπαφὲς ὅλων ὅσα σκεφτόμαστε, νοιώθουμε, λέμε καὶ κάνουμε. Ἔτσι ἐξηγεῖται πῶς συμβαίνει πολλοὶ ἄνθρωποι νὰ πράττουν φαινομενικὰ τὸ ἴδιο, τὸ ὁποῖο ὅμως ἀποδεικνύεται πολὺ διαφορετικό, ὅταν, γιὰ παράδειγμα, διάφοροι δίνουν τὴν ἴδια βοήθεια, καὶ ἄλλοι ἀληθινὰ ἄλλοι ὑποκριτικά, ἀπὸ ὑποχρέωση, κτὅ., πρᾶγμα ποὺ ἀντιλαμβάνεται ἀμέσως ὁ ἀποδέκτης τῆς βοήθειας.