Είναι η ευθανασία ειδεχθής δολοφονία;

Διαβάζω γιὰ τὸ Βατικανό, ὅτι μὲ ἀφορμὴ τὴν περίπτωση τῆς ἰταλίδας Ἑλουάνας Ἐνγκλάρο χαρακτηρίζει τὴν εὐθανασία «εἰδεχθῆ δολοφονία». Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχει ἐπίσημη τοποθέτηση γιὰ τὸ ζήτημα τῆς εὐθανασίας ἀπὸ τὴν πλευρὰ κάποιας ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας. Πάντως ἡ γενικὴ ἐντύπωσή μου εἶναι ὅτι καὶ ἡ Ὀρθοδοξία μᾶλλον πρὸς τὴν ἀπόρριψη τῆς εὐθανασίας τείνει – καὶ ἀναρωτιέμαι, ἔχουν ἄραγε σκεφτεῖ πράγματι τὸ ζήτημα αὐτὸ οἱ Ἐκκλησίες μας;

Ὅπως φαίνεται τὸ κυριώτερο ἐκκλησιαστικὸ ἐπιχείρημα ἐναντίον τῆς εὐθανασίας εἶναι ἡ ταύτισή της μὲ τὸν φόνο, καὶ – πιὸ θεολογικά – ἡ θεώρησή της ὡς ἀποφάσεως τοῦ ἀνθρώπου νὰ δώσει ἕνα τέλος τὸ ὁποῖο δὲν θέλησε ὁ Θεός. Ἂν ὁ Θεὸς ἤθελε νὰ ἀναπαύσει τὸν ἄρρωστο, τοῦ ὁποίου ὁ βίος οὕτως ἢ ἄλλως τελειώνει εἴτε εἶναι ἀθεράπευτα καὶ ἀφόρητα ὀδυνηρός, θὰ τὸ ἔκανε. Ἂν δὲν τὸ κάνει ὁ ἴδιος, μολονότι δὲν εἶναι λιγώτερο φιλάνθρωπος, γιατί θὰ τὸ κάνουμε ἐμεῖς;

Ἡ σκέψη αὐτὴ θὰ εἶχε βάση μόνο στὴν περίπτωση ὅπου ὁ ἄρρωστος δὲν θὰ ὑποστηριζόταν μὲ τεχνητὰ μέσα, ἰατρικὲς θεραπεῖες, συσκευές, μεθόδους, κλπ. Τότε πράγματι θὰ γνωρίζαμε τί θέλησε ὁ Θεὸς γιὰ τὸν ἄρρωστο, ἐνῶ τώρα ἔχει ἤδη ἐπέμβει ἡ δική μας θέληση. Ἐφόσον δὲν ἀφηνόμαστε καθαρὰ στὰ χέρια τοῦ Θεοῦ, ἀλλὰ ἐπεμβαίνουμε μὲ τὶς τέχνες μας, πῶς εἶναι δυνατὸ νὰ ἀπορρίψουμε τὴν εὐθανασία ὡς ἀντίσταση στὸ θεῖο θέλημα; Δὲν ἔβαλε ὁ Θεὸς τὸν ἄρρωστο στὸ νοσοκομεῖο, τὸν βάλαμε ἐμεῖς, ὁπότε ἐμεῖς θὰ ἀποφασίσουμε καὶ ἂν θὰ βγεῖ.

Ἴσως ὅμως ἀντέλεγε κανείς, ὅτι εἶναι θεάρεστο νὰ ἐνισχύουμε τὸν ἀνθρώπινο βίο καὶ νὰ θεραπεύουμε, ἀλλὰ ὄχι τὸ νὰ σκοτώνουμε. Μάλιστα, ἡ ἐξήγηση τῆς ὑπάρξεως τοῦ θανάτου ὡς ἀποτελέσματος τῆς ἁμαρτίας, ἀπαγορεύει νὰ θεωρήσουμε τὸν Θεὸ ὡς μεταφυσικὴ πηγὴ καταφάσεως τῶν φόνων. Ὁ Θεὸς δίνει ζωή, ὁπότε κι ἐμεῖς στὸν βαθμὸ ποὺ δίνουμε ζωὴ συμφωνοῦμε μαζί Του, ἐνῶ δίνοντας θάνατο συμφωνοῦμε μὲ τὶς συνθῆκες τῆς ἁμαρτίας.

Ἡ σκέψη αὐτὴ ἀναιρεῖται κατ’ ἀρχὴν ἀπὸ τὴν πράξη τῶν Ἐκκλησιῶν, τῶν μεγάλων Ἐκκλησιῶν τουλάχιστον, ὅπως εἶναι ἡ καθολικὴ καὶ ἡ ὀρθόδοξη, ἐφόσον εὐλογοῦν τὶς στρατιωτικὲς δυνάμεις τῶν ἐθνῶν τους. Ὅσο καὶ ἂν γίνεται μὲ συγκατάβαση καὶ ‘κατ’ οἰκονομίαν’, πάντως προτάσσει κάποιες ἀξίες ἔναντι τῆς ἐπιβίωσης. Γιατί στὴν περίπτωση εἰδικῶς τῆς εὐθανασίας θὰ ἦταν κακὸ ἂν προτάσσονταν κάποιες ἀξίες ἔναντι τῆς ἐπιβίωσης; Ἢ μήπως ἕνας ἄνθρωπος ποὺ βρίσκεται σὲ κόμα εἶναι ἐλεύθερος; Ἢ μήπως εἶναι ἐλεύθερος κάποιος τὴν ὥρα ποὺ ὑφίσταται ἀφόρητο πόνο;

Βέβαια, θὰ μποροῦσε κανεὶς νὰ πεῖ, μὲ βάση πάντοτε τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ὁ Θεὸς δὲν εὐλογεῖ τὸν θάνατο ἀλλὰ τὴν ζωή, πὼς οἱ Ἐκκλησίες μας ὀρθῶς ἀπορρίπτουν τὴν εὐθανασία καὶ κακῶς εὐλογοῦν τοὺς στρατούς. Γιὰ χάρη μιᾶς στοιχειώδους συνέπειας, οἱ ἐκπρόσωποι τῶν Ἐκκλησιῶν δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ κατακρίνουν τὴν εὐθανασία τὴν ὥρα ποὺ εὐλογοῦν πολέμους. Τουλάχιστον αὐτοί, εἴτε πρόκειται γιὰ τὸν πάπα, εἴτε γιὰ ὁποιοδήποτε μέλος τῆς Ἐκκλησίας, πρὸς τὸ παρὸν δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ ἀπορρίπτουν τὴν εὐθανασία. Ὅμως εἶναι πράγματι, μὲ θεολογικοὺς πάντα ὅρους, ἰδανικὴ περίπτωση ἡ ἀπόρριψη τῆς εὐθανασίας μαζὶ καὶ μὲ τὴν ἀπόρριψη κάθε φόνου, ἀκόμη καὶ σὲ ἀμυντικοὺς πολέμους;

Ἔχει βάση, μέσα στὴν χριστιανικὴ θεολογία, μιὰ ἄποψη ἡ ὁποία θὰ ἀνεδείκνυε τὴν ἐπιβίωση ὡς ὕψιστη ἀξία; Νομίζω πὼς ὄχι. Γι αὐτὸ καὶ εἶναι ρητορικοδικανικῆς φύσεως τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ὁ Θεὸς δίνει ζωή, ἐνῶ γιὰ τὸν θάνατο εὐθύνεται μόνο ἡ ἁμαρτία μας. Καὶ οἱ δαίμονες ζοῦν μέσα στὴν ἁμαρτία, ἀλλὰ εἶναι ἀθάνατοι. Ἂν ὁ Θεὸς ἐπιτρέπει τὸν θάνατο τῶν ἀνθρώπων, τότε ὣς ἕνα βαθμὸ καὶ ὑπὸ ὁρισμένες προϋποθέσεις, γνωστές μας ἢ μή, μποροῦμε νὰ ποῦμε ὅτι καὶ τὸν θέλει. Τίποτα δὲν συμβαίνει χωρὶς νὰ τὸ θέλει, ἔστω ἂν στὸ θέλημά Του συναποφασίζει καὶ ἡ ἐλευθερία μας. Ὅμως πέρα ἀπὸ τὸ τί καὶ πῶς θέλει ὁ Ἴδιος, σὲ καμμιὰ περίπτωση δὲν στέκει μέσα στὰ πλαίσια τῆς χριστιανικῆς σκέψης, ἡ θεώρηση τῆς ἐπιβίωσης ὡς ὕψιστης ἀξίας. Ἀπομένει κανεὶς νὰ κατανοήσει σὲ ποιὲς περιπτώσεις ὁ φόνος δὲν ἀπομακρύνει καὶ δὲν χωρίζει ἀπὸ τὸν Θεό.