// Νέος Ἑλληνισμός / ΙΣΤΟΡΙΑ / ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ / Εικονομαχία

Εικονομαχία

Σχολιάζοντας τὸ εἰκονομαχικὸ φαινόμενο στὸ Βυζάντιο καὶ τὴν ἀντίδραση τῶν εἰκονόφιλων ὁ Ζακυθηνὸς γράφει ὅτι «εἰς τὴν ‘ἀνεικονικὴν’ τέχνην τῆς Ἀνατολῆς ἡ Ἑλληνορωμαϊκὴ Εὐρώπη ἀντέτασσε τὴν πλαστικὴν εἰκόνα, εἰς τὴν γεωμετρικὴν γραμμὴν καὶ τὴν σχηματικὴν παράστασιν [ἀντέτασσε] τὸ κάλλος τῆς καμπύλης γραμμῆς καὶ τῆς πεπερασμένης μορφῆς». Ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸ νὰ κατανοήσουμε τὴν ἀντίθεση μέσα ἀπὸ αἰσθητικῆς ἢ αἰσθητικίζουσας προελεύσεως κατηγορίες, ὅπως ‘πλαστικὴ εἰκόνα’, ‘γεωμετρικὴ γραμμή’, σχηματικὴ παράσταση’, ‘καμπύλη γραμμή’, ‘πεπερασμένη μορφή’, κτὅ., ὅπου ὑπάρχει ἀκόμη καὶ ἀνακρίβεια, ἐφόσον ἀπὸ τὴν ‘ἀνεικονικὴ’ ζωγραφικὴ τῆς Ἀνατολῆς δὲν λείπουν οὔτε οἱ καμπύλες γραμμές, οὔτε οἱ πεπερασμένες μορφές.

Χρειάζεται νὰ τὸ συνειδητοποιήσουμε καὶ διατυπώσουμε μὲ ἀκρίβεια: ἡ εἰκονομαχικὴ ἀντίληψη δὲν ἀμφισβήτησε ‘καμπύλες γραμμὲς’ καὶ ‘πεπερασμένες μορφές’ – ἀμφισβήτησε τὴν ἱερότητα τοῦ ἀνθρώπινου προσώπου. Γιὰ τοὺς εἰκονομάχους, εἴτε γιὰ τὸ βυζαντινὸ κίνημα, εἴτε γιὰ τοὺς ριζικὰ καὶ κύρια εἰκονομαχικοὺς πολιτισμοὺς θρησκειῶν ὅπως εἶναι ὁ μουσουλμανισμὸς καὶ ὁ ἑβραϊσμός, ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἀσήμαντος. Ἡ φύση τοῦ ἀνθρώπου εἶναι φύση ἁμαρτίας καὶ μηδαμινότητας, ὄχι ἔργο τοῦ Θεοῦ, τὸ ὁποῖο ὁ Θεὸς τιμᾶ ἀκόμη καὶ ὅταν ἔχει ἐκπέσει στὴν ἁμαρτία.

Βέβαια σὲ χριστιανικὸ περιβάλλον ἡ εἰκονομαχία δὲν ἔχει πολλὲς πιθανότητες νὰ ἐπικρατήσει, ἐφόσον ὑπονομεύεται θεμελιακὰ ἀπὸ τὸ παράδοξο ἑνὸς Θεοῦ ὁ ὁποῖος θὰ γινόταν ἄνθρωπος καὶ θὰ ὑπέφερε γιὰ νὰ ἑνωθεῖ μὲ κάτι τόσο ἀσήμαντο. Ἡ μονοφυσιτικὴ ἔμφαση τῆς θεώσεως, ὅτι μόνο μετὰ τὴν θέωση καὶ ἀφομοιωμένος στὴν Θεότητα ὁ ἄνθρωπος ἔχει ἀξία, δὲν σώζει ἀπὸ τὸ παράδοξο καὶ ἄρα δὲν μπορεῖ νὰ στηρίξει μέχρι τέλους τὴν εἰκονομαχία. Τὸ θεούμενο ἐξ ἀρχῆς καὶ συνεχῶς ἔχει μιὰ ἀξία καὶ σημασία: δὲν θεώνεται τὸ ἀσήμαντο τίποτα, ἀλλὰ τὸ κατ’ Εἰκόνα Του ποίημα τοῦ Θεοῦ.

Εἰκονομαχία ἀναπτύσσεται ὅπου καὶ ὅταν οἱ ἄνθρωποι εἶναι ἀνίκανοι νὰ ἀγαπήσουν, ὥστε ἰδανικό τους γίνεται τὸ ‘σβήσιμο’, ἡ ἀντικατάσταση τῆς χαρᾶς ἀπὸ τὴν ἀπουσία τοῦ πόνου καὶ ἡ ἔξοδος ἀπὸ τὴν σχέση μὲ τὸν ἄλλο πρὸς ἐγκατάσταση στὸ ἀπέραντο καθεαυτό.