Τα πραγματικά Χριστούγεννα – 2: Σκεπτόμενοι την Βυζαντινή Εικόνα της Γέννησης

Ὅπως εἴδαμε προηγουμένως, στὴν Ὀρθοδοξία ἡ Εἰκόνα εἶναι (ὄχι ἕνα ἐπιπλέον, ἀλλὰ τὸ μόνο κατάλληλο) σχολεῖο γιὰ ὅλα τὰ μέλη τῆς Ἐκκλησίας. Ἴσως τὸ πρῶτο ποὺ μαθαίνει κανεὶς γιὰ τὴν Γέννηση στὸ σχολεῖο μας εἶναι νὰ σκέφτεται τὴν Γέννηση καὶ ὄχι νὰ τὴν ἀντιμετωπίζει συναισθηματικὰ προβάλλοντας τὴν ἐμπειρία του ἀπὸ τὴν καθημερινότητα τῶν οἰκογενειῶν μας. Ἔπειτα βλέπει στὸ κέντρο τῆς Εἰκόνας τὴν Παναγία καὶ τὸ βρέφος, ἀλλὰ χωριστά! Ἡ Παναγία σπάνια ἀσχολεῖται μὲ τὸν Χριστὸ στὴν Εἰκόνα τῆς Γέννησης.

Ἀντίθετα μὲ τὰ ζῶα ποὺ βρίσκονται ὅσο κοντά Του μποροῦν νὰ βρίσκονται καὶ μὲ ἀμεσότητα, ἡ Παναγία σκέφτεται ἀντὶ νὰ μετέχει ἄμεσα – εἴτε ποῦμε ὅτι σκέφτεται τὴν ἴδια τὴν σημασία τῆς Γέννησης, ὅπως ἐμεῖς ποὺ κοιτᾶμε τὴν Εἰκόνα, εἴτε τὸν πειρασμὸ τοῦ Ἰωσήφ, εἴτε κάτι ἄλλο, πάντως ἐκείνη πρώτη μέσα στὴν Εἰκόνα μᾶς καλεῖ νὰ σκεφτοῦμε, νὰ ἀποκτήσουμε διανοητικὴ ἐπίγνωση τοῦ γεγονότος τῆς Γεννήσεως. Θὰ δοῦμε πιὸ μετὰ τὴν σημασία τῆς προτροπῆς αὐτῆς. Πρὸς τὸ παρὸν συνεχίζουμε νὰ σκεφτόμαστε τὴν Εἰκόνα, καὶ μένοντας στὸ ἐπίκεντρο βλέπουμε τὸ βρέφος μέσα σὲ ἕνα κουτί, ποὺ δὲν γνωρίζεις ἂν εἶναι κλίνη ἢ φέρετρο, μὲ τὶς φασκιὲς ἐπίσης νὰ θυμίζουν νεκρό.

Ἀντίθετα μὲ τὶς δυτικὲς σχετικὲς ζωγραφικοῦλες στὴν Βυζαντινή μας Εἰκόνα ὁ Χριστὸς γεννιέται σχεδὸν μέσα στὸν ἴδιο Του τὸν τάφο, σὲ Βράχο ποὺ ἀμέσως παραπέμπει στὸν Γολγοθᾶ – καὶ συχνὰ ὑπάρχει ἀκόμη κι ἕνας τεράστιος Σταυρὸς ὁ ὁποῖος διασχίζει τὸν Βράχο.

Νά λοιπὸν γιατί ἡ Εἰκόνα μας προκαλεῖ τὴν σκέψη. Τὸ κάνει γιὰ νὰ μᾶς ἐμποδίσει νὰ γιορτάσουμε τὴν Γέννηση μὲ κορδελάκια χαζοχαρούμενοι, θυμίζει ὅτι ἡ γέννηση στὸν κόσμο αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτο βῆμα γιὰ τὸν θάνατο, ἀλλὰ κυρίως ὅτι, ἂν αὐτὸ σὲ μᾶς συμβαίνει γιὰ νὰ μᾶς ἐπιστρέψει στὴν αὐθεντικὴ ὕπαρξη τῆς ἑνότητας μὲ τὸν Θεό, στὸν Χριστὸ συμβαίνει ἐπειδὴ τοῦ τὸ ‘ἐπιβάλλει’ ἡ δική μας σωτηρία – Αὐτός καθεαυτὸν δὲν ἔχει κανένα λόγο νὰ βασανιστεῖ καὶ νὰ πεθάνει. Μᾶς φέρει λοιπὸν ἡ Εἰκόνα μπροστὰ σὲ  Γέννηση-Αὐτοθυσία, ἢ ἀλλοιῶς, ἐγγράφει τὴν Γέννηση μέσα στὸ Πάθος σὲ τέτοιο βαθμό, ὥστε πλήρης χαρὰ νὰ μήν εἶναι δυνατή – ἡ πληρότητα τῆς χαρᾶς ἀναβάλλεται γιὰ τὸ Πάσχα, γιὰ τὴν Ἀνάσταση.

Νά γιατί στὴν Ὀρθοδοξία τὸ Πάσχα εἶναι ἡ σημαντικώτερη γιορτή. Τότε ζοῦμε σὲ πλήρη ἔνταση καί τὴν λύπη καὶ τὴν χαρά, – τὸ Πάθος, τὸν Θάνατο, τὴν Δόξα καὶ τὴν Ἀνάσταση, – ἁπλὴ πρόγευση ὅλων αὐτῶν ἔχοντας στὰ Χριστούγεννα. Στὴν Δύση, ἀντίθετα, ἐπειδὴ ἡ ἐλπίδα ἔχει φρικτὰ ἐπιστρέψει στὴν ζωὴ αὐτὴ τοῦ θανάτου, ὁ θάνατος ἔχει χάσει τὴν ἱερότητά του καὶ ἁπλῶς ἀπωθεῖται ὡς ἐὰν δὲν ὑπῆρχε, ἡ ἀνάσταση οὔτε κἂν δὲν ὑπολογίζεται, καὶ ἡ θεία γέννηση κατάντησε σύμβολο ἁπλῆς καλοπέρασης (ἐξ οὗ καὶ μή-χριστιανοὶ συχνὰ τὴν γιορτάζουν!), ἕνα ἰδιότυπο καρναβάλι, ὅπου πιὰ δὲν πρωταγωνιστεῖ οὔτε κἂν ὁ γραφικὸς σταῦλος μὲ τὸ θεῖο βρέφος, ἀλλὰ ἕνας χοντρομπαλᾶς ποὺ κάνει χο χο χο, ἔλκηθρα, ζωάκια, κουδουνάκια, φιόγκοι καὶ λαμπάκια…

________

Σχετικές δημοσιεύσεις (αυτόματη επιλογή):

• Τα Χριστούγεννα της Δύσης και τα πραγματικά Χριστούγεννα
• Παράδοση και Δημιουργία – 3: Εικονογράφηση
• Τα Χριστούγεννα είναι καιρός Ομολογίας
• Ο Ρίλκε για την σημασία των Χριστουγέννων
• Άγια Νύχτα: πρόταση για νέα μετάφραση
• Ποιά είναι η μεγαλύτερη πνευματική αδυναμία;
• π. Παΐσιος, Η σημασία της αυταπάρνησης
• Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ, Η ελληνική ενότητα των Βαλκανίων
• Mια ευχή για το Πάσχα
• Αναζητώντας την φύση της Ελληνικότητας

Ἑνότητα: ΕΚΚΛΗΣΙΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ | 30-12-2008 |