// Νέος Ἑλληνισμός / ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ / ΙΣΤΟΡΙΑ / Περιπτώσεις αυτοσυνειδησίας – η σημασία της γλώσσας

Περιπτώσεις αυτοσυνειδησίας – η σημασία της γλώσσας

Σελ: 1 2

Αὐτή εἶναι ἡ στάση τῶν Βυζαντινῶν, ὅσο παραμένουν Βυζαντινοί, ὁ σεβασμὸς τοῦ πρωταρχικοῦ – καὶ πρωταρχικὸ στὸν ἄνθρωπο εἶναι ἡ ἐλευθερία. Χάρη στὴν δύναμη τῆς ἐλευθερίας κανεὶς δὲν καθορίζεται ἀπόλυτα ἀπὸ τὶς συλλογικὲς ἢ πολιτισμικὲς δημιουργίες, οὔτε κἂν ἀπὸ μιὰ δεδομένη ‘φύση’ του. Καθένας εἶναι ἐλευθερία, καὶ ἡ ἐλευθερία δημιουργεῖ τὶς ἀξίες, οἱ ὁποῖες κατόπιν καθρεφτίζονται στὶς συλλογικὲς καὶ διαχρονικὲς δημιουργίες, ὅπως εἶναι ἡ γλώσσα. Προέχουν λοιπὸν οἱ ἀξίες, καὶ ὄχι τὸ καθρέφτισμά τους, καὶ αὐτῶν προέχει ἡ ἀπόλυτη δύναμη τῆς ἐλευθερίας νὰ ἀποβλέπει ὁπουδήποτε.

Ὁ Πλήθων μεταφέρει τὴν ταυτότητα τῶν Βυζαντινῶν στὴν γλώσσα καὶ τὴν παιδεία, ὄχι ἐπειδὴ προηγουμένως δὲν μιλοῦσαν ἑλληνικὰ καὶ δὲν τὰ μάθαιναν μὲ τὸν Ὅμηρο, ἀλλὰ ἐπειδὴ προσπάθησε συνειδητὰ νὰ ἀπομακρύνει τὴν συνείδησή τους ἀπὸ τὶς ρωμαϊκὲς καὶ χριστιανικὲς ἀποβλέψεις της. Ὅμως πρότεινε στὴν θέση τους ὄχι μιὰ διαφορετικὴ ἀπόβλεψη, ἀλλὰ μιὰ ἀνάγκη, τὸ γένος τους – καὶ τὴν παιδεία ὄχι ὡς ἀπόβλεψη, ἀλλὰ ὡς πάτριο κληροδότημα, δηλαδή ἐπίσης ἀνάγκη. Στὸν Πλήθωνα αὐτὸ ποὺ ὣς τότε ἦταν ἑλληνισμός, δηλαδὴ αὐτοδημιουργία στραμμένη στὸν ἔρωτα γιὰ τὴν ἀλήθεια, καταργεῖται πρὸς ὄφελος τοῦ ρατσισμοῦ, τῆς φοβίας, τῆς συσπείρωσης, τοῦ μόχθου τῆς κτηνώδους ἐπιβίωσης.

Εἶναι χαρακτηριστικὸ ὅτι ἡ στροφὴ αὐτὴ ἀφορμᾶται ἀπὸ τὴν οὐσιώδη ταύτιση τοῦ ἑλληνισμοῦ μὲ μιὰ περιοχή, στὴν συγκεκριμένη περίπτωση μὲ τὴν Πελοπόννησο, ὡς ἐὰν ὁ ἑλληνισμὸς προερχόταν ἀπὸ τὸ ἔδαφος, σὰν κάποιο ἰδιαίτερο φυτό! Ὅπως ὁ Ἕλληνας ὁρίζεται ἀπὸ τὴν γλώσσα καὶ τὴν παράδοσή του, ἔτσι ἡ ἴδια ἡ γλώσσα καὶ παράδοση ὁρίζονται ἀπὸ τὸ φυσικὸ τοπίο, τὴν ἀτμόσφαιρα, τὸ ἔδαφος, τὴν περιοχή.

Οἱ ἀνοησίες αὐτὲς βέβαια καθόλου δὲν ἔπειθαν τὸν κυρ-Μανουήλ, ἡ ψυχὴ τοῦ ὁποίου παρέμενε ἀφοσιωμένη στὴν οἰκουμενικότητα, βέβαιη, πὼς οὔτε ὁ Πλάτωνας δὲν ἀνήκει στὴν Πελοπόννησο ἢ τὴν Ἀττική, οὔτε τὸ Εὐαγγέλιο στὴν Σιδῶνα ἢ τὴν Γεννησαρέτ.