// Νέος Ἑλληνισμός / ΕΚΚΛΗΣΙΑ / Παράδοση και Δημιουργία – 3: Εικονογράφηση

Παράδοση και Δημιουργία – 3: Εικονογράφηση

Χρησιμοποιοῦμε στὴν Ὀρθοδοξία μορφὲς ἐπὶ αἰῶνες ἀπαράλλακτες, μὲ ὁρισμένες ἐξαιρέσεις, ὅπως ἡ ἀλλαγὴ πρὸς τὸ χειρότερο μὲ τὴν υἱοθέτηση δυτικῶν τρόπων ὣς κάποιο βαθμὸ στὴν εἰκονογράφηση, ἢ ὅπως ἡ ἀλλαγὴ ἐπίσης πρὸς τὸ χειρότερο, μὲ τὴν υἱοθέτηση δυτικῶν τρόπων στὴν θεολογικὴ παιδεία, κλπ. Πάντως στὴν εἰκονογράφηση, μετὰ τὴν (προερχόμενη ἀπὸ τὴν Ρωσία) ἀνάδειξη τῆς σημασίας τῆς Βυζαντινῆς τεχνοτροπίας, ἐμφανίζεται μιὰ ἀφύπνιση καὶ ἐγκατάλειψη τῶν γλυκερῶν καὶ ἱερατικὰ ἄσχετων τρόπων τῆς Δύσης.

Ἂν προηγουμένως, βυζαντινὰ ζωγραφίζοντας, εἴμασταν ‘ἀνθεκτικοὶ ἀλλὰ ἄγονοι’, τί εἴμαστε τώρα ποὺ δὲν κρατᾶμε ἁπλῶς ἀλλὰ ἐπιστρέφουμε στὸν βυζαντινὸ τρόπο; Θὰ μποροῦσε νὰ μιλήσει κανεὶς γιὰ ὑπερ-αντοχὴ καὶ ὑπερ-στειρότητα. Ἂν ὅμως σκεφτοῦμε πῶς συμβαίνουν ὅλα αὐτά, θὰ ἀποφύγουμε ἄλογες εἰκασίες.

Ὅπως ἡ κοινὴ φωτογραφία θυμίζει τὰ προσφιλῆ καθενὸς πρόσωπα, ἔτσι ἡ λατρευτικὴ Εἰκόνα θυμίζει σὲ ὅλους μας τὰ ἱερὰ πρόσωπα τῆς πίστης. Τόσο πιὸ σημαντικὴ εἶναι ἡ λατρευτικὴ Εἰκόνα, ὅσο περισσότερο ταιριάζει μὲ τὴν ἀξία τῶν εἰκονιζόμενων καὶ κατορθώνει νὰ μᾶς ἀνάγει στὴν ἀξία αὐτή, δηλαδὴ νὰ μᾶς παιδαγωγεῖ καὶ μυεῖ στὴν ἀλήθεια τῆς πίστης. Ἂν ἡ τεχνοτροπία τῆς Εἰκόνας παρέμεινε ἐπὶ αἰῶνες οὐσιωδῶς σταθερή, καὶ ἂν ἐπιστρέφουμε στὴν σταθερότητα αὐτή, τὴν ὁποία πρὸς στιγμὴν καὶ κακῶς ἐγκαταλείψαμε, αὐτὸ συμβαίνει ἀπὸ ἀμετανόητη, ἔμμονη, στειρότητα, ἢ μήπως ἐπειδὴ ὁ συγκεκριμένος τρόπος ἔχει συγκριτικῶς μεγαλύτερη ἀναγωγικὴ καὶ μυητικὴ δύναμη;

Ἂν σκοπὸς τῆς Εἰκόνας εἶναι ὅποιος εἴπαμε, ἡ ἄγονη ἐμμονὴ σὲ τρόπους τοῦ παρελθόντος θὰ προϋπέθετε καὶ συνεπαγόταν ἐλάττωμα στὴν ἀναγωγικὴ καὶ μυητικὴ δύναμη τῆς Ἐκκλησίας, δηλαδὴ θὰ σήμαινε πὼς ἀντὶ παραδόσεως ἔχουμε νεκροὺς τύπους, ἑπομένως ἀκοινωνησία, ἀσχετοσύνη, ἀποξένωση, ἀπουσία νοήματος. Πῶς θὰ ἐξηγούσαμε τότε τὸ ἀδιαμφισβήτητο γεγονὸς ὅτι στὶς σημερινὲς ἀθεϊστικὲς συνθῆκες τῆς πρώην χριστιανοσύνης, ἡ Ὀρθοδοξία ἔχει συγκριτικὰ πολὺ πιὸ ζωντανὴ καὶ ἔνθερμη πίστη; Ἂν ὅμως ἡ παράδοση συμβαίνει μέσα στὴν δημιουργία, καὶ ὄχι πρὶν ἀπὸ αὐτήν, πῶς γίνεται νὰ ἔχουμε ζωντανὴ εἰκονογραφικὴ παράδοση χωρὶς δημιουργία νέων τρόπων;

Θὰ ἀποφεύγαμε τὴν ἄδικη κατηγορία τῆς στειρότητας, ἂν προσέχαμε καὶ βλέπαμε ὅτι γονιμότητα δὲν ὑπάρχει μόνο στὴν δημιουργία ἀλλὰ καὶ στὴν ἐπανάληψη, ἤ, ἀκριβέστερα, ὅτι ἡ ἐπανάληψη μπορεῖ νὰ εἶναι μιὰ μορφὴ δημιουργίας. Πῶς συμβαίνει αὐτό;

Συνέχεια: Ἡ Ἐπανάληψη