// Νέος Ἑλληνισμός / ΙΣΤΟΡΙΑ / Οικουμενικότητα του Βυζαντίου

Οικουμενικότητα του Βυζαντίου

Ὑποτίθεται πὼς τὸν 7ο αἰῶνα, μὲ τὴν ἀραβικὴ ἑδραίωση στὴν Ἀνατολὴ καὶ τὴν φραγκικὴ στὴν Δύση, “παρακμάζει τὸ οἰκουμενικὸν ἰδεῶδες τοῦ Ἑλληνισμοῦ”. Δὲν θὰ συμφωνοῦσα μὲ τὸν ἰσχυρισμὸ αὐτὸ τοῦ Ζακυθηνοῦ. Πρῶτα πρῶτα δὲν ὑπάρχει οἰκουμενικὸ ἰδεῶδες “τοῦ Ἑλληνισμοῦ”. Ὁ ἀναγνωριζόμενος (τουλάχιστον στὴν αὐτοσυνειδησία του) ὡς Ἑλληνισμὸς ὑφίσταται τὴν ἐποχὴ αὐτὴ μόνο ἐν εἴδει περιθωριακῆς καὶ βλακώδους ἀπόπειρας συντηρήσεως τοῦ παγανισμοῦ.

Αὐτὸ ποὺ ὁ Ζακυθηνὸς ὀνομάζει Ἑλληνισμὸ εἶναι ἡ Χριστιανικὴ Ρωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία, ἡ ὁποία πράγματι ἔχει οἰκουμενικὸ ἰδεῶδες, τὸ ὁποῖο καθόλου δὲν παρακμάζει. Ἀντιθέτως, ἡ ἐπικράτηση τοῦ φραγκολατινισμοῦ στὴν Δύση ἐνισχύει στὸ Βυζάντιο τὴν ἐπίγνωση τῆς ἰδιαιτερότητας καὶ σημασίας τῆς Ὀρθοδοξίας, ἀπολήγοντας στὸν ἐκχριστιανισμὸ τῶν Σλάβων, τὴν ἀπώθηση τῶν Σταυροφόρων καὶ τὴν ὑπεράσπιση τῆς ἡσυχαστικῆς πνευματικότητας.

Οἱ ἱστορικοὶ ἔχουν μιὰ τάση νὰ ἐμμένουν στὴν ἐξωτερικότητα, καὶ χάρη στὰ ἔργα τους ἔχει γίνει σύνηθες ὅποτε ἀκοῦμε τὴν λέξη “ἱστορία” νὰ ἔρχονται στὸ νοῦ μας διαδοχὲς μαχῶν. Οἱ πολιτικοστρατιωτικὲς συγκυρίες ἦταν τέτοιες ὥστε τὸ Βυζάντιο πράγματι ἔχανε τὴν δυνατότητα ἀνακτήσεως ἐδαφῶν, ἀλλὰ δὲν μποροῦμε νὰ ταυτίζουμε τὴν κατάσταση αὐτὴ ὡς “παρακμὴ τοῦ οἰκουμενικοῦ ἰδεώδους”, ἰδίως ὅταν ἡ βυζαντινὴ πνευματικότητα δὲν ἔπαυε νὰ ἀναγνωρίζεται καὶ μεταδίδεται ὡς οἰκουμενική.

Ἄλλο εἶναι ὁ συσχετισμὸς τῶν πολιτικοστρατιωτικῶν δυνάμεων, καὶ ἄλλο ἡ δυναμικὴ τῆς κάθε πνευματικότητας. Αὐτὸ φαίνεται πολὺ καθαρὰ στὴν συγκεκριμένη περίπτωση, ὅπου τὸ Βυζάντιο περιορίζεται ἐδαφικά, παραμένοντας ἡ μόνη ἱστορικὴ δύναμη οἰκουμενικῆς σημασίας. Ἀρκεῖ βέβαια νὰ καταλαβαίνουμε ὅτι ἡ οἰκουμενικὴ σημασία καὶ ἡ παγκόσμια ἐπικράτηση δὲν εἶναι ἀπαραίτητο νὰ συνυπάρχουν. Θὰ δημιουργεῖτο, ἔστω προσωρινά, ἕνα πρόβλημα, ἂν τὸ Βυζάντιο δὲν ἀναγνώριζε τὸν ἑαυτό του ὡς οἰκουμενικό, ὅμως οὔτε αὐτὸ δὲν συνέβη. Λοιπόν, παρέμενε οἰκουμενικό στὴν ποιότητα καὶ οὐσία του, καὶ ἀναγνώριζε τὸν ἑαυτό του ὡς οἰκουμενικό.

Ἀκόμη σήμερα, ἕξι αἰῶνες μετὰ τὴν Ἅλωση, στὸ Βυζάντιο στρέφονται ὅσοι δυτικοὶ ζητοῦν νὰ μεγαλώσουν τὴν ἐπαφή τους μὲ τὸ πέρα ἀπὸ εἰκασίες ἀληθινὸ νόημα τῆς ἱστορίας. Στὸ Βυζάντιο θὰ στραφεῖ ὁποιοσδήποτε θελήσει τὸ ἴδιο στὸ μέλλον ἐπίσης, ὥστε μοιάζει ἀκόμη πιὸ ἀκατανόητη ἡ μικρόνοια ὁρισμένων Ὀρθόδοξων ἐπισκόπων, οἱ ὁποῖοι ὁραματίζονται ἄνευ λόγου καὶ σημασίας ἑνώσεις μὲ τὸν παπισμό.