// Νέος Ἑλληνισμός / ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ / ΙΣΤΟΡΙΑ / Βυζαντινή Ρώμη

Βυζαντινή Ρώμη

Γνωρίζουμε ὅτι γιὰ τοὺς Βυζαντινοὺς ἡ ἐπωνυμία “Ἕλληνας” εἶχε πολιτισμικὴ καὶ ἰδιαίτερα θρησκευτικὴ σημασία, ὄχι φυλετική. Ἕλληνας εἶναι ὁ εἰδωλολάτρης. Ἔτσι συνέβη τὸ ἀκόλουθο παράδοξο. Μολονότι οἱ Βυζαντινοὶ δὲν ὀνομάζονταν Ἕλληνες ἀλλὰ Ρωμαῖοι, ὅμως δὲν δίσταζαν νὰ μελετοῦν καὶ διαφυλάσσουν τὴν ἑλληνικὴ γραμματεία, νὰ θαυμάζουν τὸν Μ. Ἀλέξανδρο περισσότερο ἀπὸ ὁποιονδήποτε Ρωμαῖο ἡγέτη, καὶ ἀσφαλῶς νὰ μιλοῦν ἑλληνικά.

Μποροῦσαν νὰ νοιώθουν Ἕλληνες, τὴν ὥρα ποὺ ἀρνοῦντο τὸ ὄνομα; Πιστεύω πὼς ὄχι. Μποροῦσαν νὰ εἶναι Ἕλληνες χωρὶς νὰ τὸ γνωρίζουν; Σύμφωνα μὲ ὅσα θαύμαζαν, αὐτὸ ἐπιβάλλεται νὰ τὸ δεχθοῦμε. Ἔνοιωθαν Ρωμαῖοι, ἀλλὰ ἔχοντας προσθέσει ἢ τονίσει στὴν Ρωμαϊκότητα ἑλληνικὸ περιεχόμενο! Ἔτσι μποροῦσαν νὰ εἶναι Ἕλληνες στὸν βαθμὸ ποὺ ἤθελαν, δηλαδὴ ἐξαιρουμένης τῆς εἰδωλολατρείας, χωρὶς καλὰ καλὰ οὔτε οἱ ἴδιοι νὰ τὸ γνωρίζουν.

Οἱ Βυζαντινοὶ θέλησαν τὴν χάρη χωρὶς τὸ ὄνομα, τὸ ὁποῖο ἐπέτρεψε ἐπίσης νὰ φέρουν τὴν ἑλληνικότητα ἀπεγκλωβισμένη ἀπὸ ρατσιστικὲς καὶ ἐθνικιστικὲς μικρότητες, ὥστε καὶ εὐκολώτερα μεταδιδόμενη. Ὅσο ἡ αὐτοκρατορία πλησιάζει στὸ μαρτυρικό της τέλος, τόσο ἀρχίζει νὰ νοιώθει πιὸ ἑλληνική, χωρὶς ὅμως ἡ αὔξηση αὐτὴ νὰ μεγαλώσει ποτὲ ἀρκετὰ γιὰ νὰ φύγει ἀπὸ τὸ περιθώριο πρὸς τὸ ἐπίκεντρο τῆς βυζαντινῆς κοινωνίας. Ἔστω ἔτσι, ἡ διαφορὰ δὲν συμβαίνει ἐπειδὴ τὸ ἑλληνικὸ στοιχεῖο εἶναι τώρα πιὸ ἰσχυρό. Ἀντιθέτως, πρόκειται γιὰ πνευματικὴ ἐξασθένηση ὑπὸ τὸ βάρος τῶν περιστάσεων καὶ δοκιμασιῶν, ὁπότε δυστυχεῖς φυσιογνωμίες, ὅπως ὁ Ψελλὸς ἢ ὁ Πλήθων, ἀρχίζουν νὰ ἀποδίδουν πρωτεύουσα σημασία στὰ ἑλληνικὰ γράμματα εἰς βάρος τῆς χριστιανικῆς πίστης, ἀλόγως ζητῶντας διασφάλιση μιᾶς ἐπιβίωσης ἡ ὁποία φαινόταν διαρκῶς πιὸ ἀβέβαιη.

Ἔτσι οἱ Βυζαντινοὶ ἀρχίζουν νὰ παίρνουν τὸ ὄνομα καὶ νὰ χάνουν τὴν χάρη, πορεία ποὺ δὲν ὁλοκληρώθηκε τότε, ἀλλὰ μέσα ἀπὸ τὴν Τουρκοκρατία καὶ ἰδίως στὶς μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση ἡμέρες τῆς σημερινῆς μας μικρότητας μαζὶ καὶ ἀνασφάλειας.